App om vogels te herkennen: Merlin, ObsIdentify en meer

De beste app om vogels te herkennen is voor de meeste mensen Merlin Bird ID van het Cornell Lab of Ornithology: gratis, met Sound ID en Photo ID die ook offline werken, voor ongeveer 9.000 soorten wereldwijd. Wil je je waarnemingen in Nederland of België vastleggen, gebruik dan ObsIdentify, de gratis herkenningsapp achter Waarneming.nl en Waarnemingen.be.

Merlin herkent vogels aan hun geluid, aan een foto of via drie korte vragen, en Sound ID en Photo ID werken offline zodra je een regionaal vogelpakket hebt gedownload. Voeg Waarneming.nl (of Waarnemingen.be) of eBird toe als je wilt vastleggen wat je ziet, en overweeg de Collins Bird Guide-app als je een volledige Europese veldgids op zak wilt hebben.

Geen app vervangt je eigen ogen en oren. Elke app doet een voorstel; jij bevestigt. De rest van deze gids legt uit wat elke app echt doet, waar hij tekortschiet en welke combinatie past bij de manier waarop jij vogels kijkt.

Kort antwoord: welke vogel-app moet je downloaden?

Download eerst Merlin Bird ID: gratis, herkent vogels aan zang, roep en foto en werkt offline na het downloaden van het vogelpakket voor Europa. Wil je waarnemingen bijhouden, voeg dan ObsIdentify met Waarneming.nl of Waarnemingen.be toe, of eBird als je ook op reis lijsten maakt. De tabel zet de belangrijkste apps naast elkaar.

Installeer je maar één app, neem dan Merlin. Installeer je er twee, voeg dan ObsIdentify of eBird toe, afhankelijk van waar je je waarnemingen wilt bewaren. Die combinatie dekt herkennen en bijhouden, en alles is gratis.

Waarop we de apps vergelijken

We hebben deze apps niet naast elkaar in het veld uitgeprobeerd. Deze gids is gebaseerd op de documentatie van de makers zelf (het Cornell Lab, Observation International, de uitgever van de Collins-gids), gepubliceerde uitleg over hoe de herkenningsmodellen zijn getraind, het helpcentrum van eBird, en terugkerende patronen in hoe ervaren vogelaars en gebruikersrecensies het gebruik van elke app beschrijven. Waar we een functie of getal niet bij de maker konden bevestigen, hebben we het weggelaten of zeggen we dat.

We hebben vijf dingen gewogen:

1. Hulp bij herkennen. Kan de app een vogel voorstellen op basis van een foto, een geluid of een beschrijving?
2. Kwaliteit van het naslagwerk. Zijn de illustraties, foto’s, verspreidingskaarten en geluidsopnames goed genoeg om een voorstel te controleren?
3. Offline gebruik. Werkt hij in een polder, in de duinen of op een bospad zonder bereik?
4. Kosten. Gratis, eenmalige aankoop of abonnement.
5. Waar je gegevens heen gaan. Helpt wat je vastlegt de wetenschap, en kun je een soortenlijst bijhouden?

Merlin Bird ID: beste gratis app voor zang en foto

Merlin is de app om mee te beginnen. Hij is gemaakt door het Cornell Lab of Ornithology in de Verenigde Staten, is gratis en draait op waarnemingen uit eBird plus foto’s, zang en roepen die door vogelaars wereldwijd zijn aangeleverd. Volgens het Cornell Lab is Photo ID getraind op afbeeldingen die bij eBird-lijsten zijn geplaatst en in de Macaulay Library worden bewaard. Merlin werkt ook in Europa, inclusief Nederland en België. Volgens het Cornell Lab dekt de app in totaal ongeveer 9.000 soorten, met volledige dekking van onder meer Europa, Afrika en Noord- en Zuid-Amerika.

Sound ID

Houd je telefoon omhoog, tik op opnemen en Merlin toont in realtime de vogels die hij hoort, elk met een miniatuurfoto en voorbeeldopnames om te vergelijken. De app zet het geluid om in een sonogram, een beeld van de toonhoogte door de tijd, en een neuraal netwerk leest dat beeld. Op de pagina met ondersteunde soorten noemt het Cornell Lab meer dan 2.000 soorten wereldwijd, met ongeveer twee updates per jaar.

Sound ID is de functie die vogels kijken in de tuin voor veel mensen heeft veranderd. Hij is vooral goed in het ontrafelen van een drukke voorjaarsochtend, waarin vijf of zes vogels tegelijk zingen. Hij is minder betrouwbaar bij imitators, vogels op afstand, zachte contactroepjes en soorten waarvan de zang sterk per individu verschilt. Onze volledige gids over Merlin Sound ID gebruiken zonder je te laten misleiden legt uit hoe je de voorstellen controleert.

Photo ID

Maak een foto of kies er een uit je fotorol, en Photo ID geeft een korte lijst met waarschijnlijke soorten. Volgens het Cornell Lab dekt deze functie meer dan 8.000 soorten en werkt hij volledig offline. Hij werkt het best als de vogel scherp is en een flink deel van het beeld vult, dus snijd de foto strak bij rond de vogel voordat je hem invoert.

Stap-voor-stap-herkenning

Heb je geen foto en zong de vogel niet, beantwoord dan drie vragen: formaat, belangrijkste kleuren en wat hij deed (op de voederplek, op de grond, in een boom, zwemmend, vliegend). Merlin combineert je antwoorden met plaats en datum en toont een gerangschikte lijst van vogels die daar op dat moment waarschijnlijk zijn. Dit is voor beginners de meest onderschatte functie, omdat je er de vragen mee leert die ervaren vogelaars zichzelf stellen. Onze gids over hoe je vogels herkent gaat dieper in op diezelfde aanwijzingen.

Vogelpakketten en soortenlijst

Merlin bewaart foto’s, geluiden en herkenningsgegevens in downloadbare regionale vogelpakketten. Installeer het pakket dat jouw woonplaats dekt, plus pakketten voor gebieden waar je naartoe reist. Met “Save My Bird” voeg je een soort toe aan je Merlin-soortenlijst.

Sterke punten: gratis; drie manieren om te herkennen; werkt goed offline; inhoud van het Cornell Lab en eBird; in meerdere talen beschikbaar.

Nadelen: voorstellen kunnen gezaghebbend ogen terwijl ze fout zijn; vogelpakketten nemen opslagruimte in; het is een herkenningshulp, geen volledige veldgids met uitgebreide soortbeschrijvingen.

Sla hem over als: je je tuin- en streekvogels al goed kent en alleen een plek zoekt om waarnemingen te noteren. Dan is Waarneming.nl of eBird alleen misschien genoeg.

ObsIdentify en Waarneming.nl: de Nederlandse en Belgische standaard

ObsIdentify is een gratis app van de stichting Observation International, ontwikkeld samen met Naturalis en Natuurpunt. Hij herkent niet alleen vogels, maar ook planten, insecten en paddenstoelen in Europa en het Caribisch deel van het Koninkrijk, getraind op miljoenen waarnemingen van gebruikers. Het grote voordeel: je waarneming komt direct in Waarneming.nl of Waarnemingen.be terecht.

Daar draagt ze bij aan natuuronderzoek in Nederland en België. In Nederland en België voeren veel vogelaars en natuurliefhebbers hun waarnemingen in via Waarneming.nl en Waarnemingen.be, onderdeel van het internationale Observation.org. De bijbehorende app ObsIdentify herkent soorten op foto’s, en niet alleen vogels: ook planten, vlinders, libellen, paddenstoelen en veel meer.

Wat ObsIdentify voor een tuinvogelaar doet

• Fotoherkenning. Je maakt een foto en de app doet een voorstel met een waarschijnlijkheid. Volgens de beschrijving in de App Store is het model getraind op miljoenen waarnemingen van gebruikers van Waarneming.nl, Waarnemingen.be en Observation.org.
• Directe invoer. Een herkende soort kun je meteen als waarneming met plaats en tijd opslaan.
• Controle door validatoren. Waarnemingen, zeker van ongewone soorten, worden door vrijwillige deskundigen beoordeeld.
• Breder dan vogels. Handig als je interesse in de tuin zich uitbreidt naar de planten en insecten waar vogels van leven.

Gegevens van Waarneming.nl worden onder meer gebruikt door natuurorganisaties en onderzoekers in Nederland en België. Wie liever ook internationaal meetelt, kan daarnaast eBird gebruiken.

Sterke punten: gratis; sterk in Nederland en België; herkent veel meer dan vogels; je waarnemingen komen terecht in de databanken die hier echt gebruikt worden.

Nadelen: voor vogels op geluid is Merlin de betere keuze; zonder verbinding is de app beperkt.

Sla hem over als: je alleen vogels wilt herkennen en geen waarnemingen wilt invoeren.

eBird: de beste app om wereldwijd bij te houden wat je ziet

eBird is geen herkenningsapp. Het is de plek waar je je vogeltochten vastlegt: wanneer, waar, hoe lang en welke soorten je hebt gevonden. Het Cornell Lab runt eBird samen met honderden partnerorganisaties en duizenden regionale experts, en zegt dat er jaarlijks meer dan 100 miljoen vogelwaarnemingen binnenkomen. De app, de website en de gegevens zijn gratis.

Wat eBird doet voor een tuinvogelaar

• Lijsten. Je dient een lijst in van alle soorten die je herkende, met aantallen, starttijd, duur en afstand. Een volledige lijst vertelt onderzoekers ook wat je niet zag.
• Soortenlijst en tuinlijst. eBird bouwt automatisch je levenslijst op en houdt tuin- en gebiedstotalen bij.
• Hotspots. Openbare vogelplekken met gedeelde soortenlijsten, ook in Nederland en België. Je kunt filteren op maand.
• Meldingen. E-mailmeldingen voor zeldzame vogels in een regio, en meldingen voor soorten die je daar nog niet hebt gezien.

Onze stap-voor-stap-gids over hoe je eBird gebruikt legt lijstprotocollen, hotspots en meldingen uitgebreid uit.

Sterke punten: gratis; je gegevens voeden echt beschermingsonderzoek; wereldwijd bruikbaar, ideaal op reis.

Nadelen: geen herkenning op foto of geluid; de protocollen vragen een paar keer oefenen; in Nederland en België wordt Waarneming.nl lokaal meer gebruikt.

Sla hem over als: je geen lijsten wilt bijhouden. Merlin alleen dekt het herkennen.

Collins Bird Guide: de beste betaalde app voor Europa

De Collins Bird Guide-app zet de illustraties en teksten van de Collins Bird Guide van Lars Svensson, Killian Mullarney en Dan Zetterström op je telefoon. Dat boek geldt bij veel vogelaars als de standaardgids voor Europa, en verscheen in het Nederlands als de ANWB Vogelgids van Europa. De app is een betaalde app en werkt na installatie zonder verbinding. Hij bevat naast de platen ook geluidsopnames en verspreidingskaarten.

Het sterkste punt is vergelijken. Leg twee lastige soorten naast elkaar, bijvoorbeeld fitis en tjiftjaf, of glanskop en matkop, en bekijk dezelfde houding van beide. Voor wie leert van nauwkeurige tekeningen is dat vaak duidelijker dan een reeks losse foto’s.

Sterke punten: de platen van de meest gebruikte Europese veldgids; vergelijkingsweergave; volledig offline.

Nadelen: geen herkenning op foto of geluid; kost geld, terwijl Merlin, ObsIdentify en eBird gratis zijn.

Sla hem over als: je liever foto’s dan tekeningen ziet, of alleen automatische herkenning wilt.

En Audubon en Sibley?

De Audubon Bird Guide en Sibley Birds zijn in de Verenigde Staten populaire veldgids-apps, maar ze behandelen alleen de vogels van Noord-Amerika. Voor Nederland en België heb je er weinig aan. Ga je naar de Verenigde Staten of Canada, dan zijn ze de moeite waard: Audubon is gratis, Sibley is een eenmalige aankoop met de platen van David Sibley.

Andere vogel-apps die het kennen waard zijn

BirdNET

BirdNET is een geluidsherkenningsproject van het K. Lisa Yang Center for Conservation Bioacoustics van het Cornell Lab en de Technische Universität Chemnitz in Duitsland. Volgens het project herkent het model meer dan 6.000 soorten wereldwijd. Het wordt veel gebruikt in onderzoek en door hobbyisten die met BirdNET-Pi een luisterstation in de tuin bouwen dat dag en nacht draait. Voor gewoon gebruik op de telefoon vinden de meeste tuinvogelaars Merlin eenvoudiger, maar BirdNET is interessant als je van techniek houdt.

Hoemp: vogelgeluiden leren

Hoemp is een Nederlandse leer-app van vogelaars Bart Hoeben en Hieu Nguyen. Volgens Vroege Vogels leer je er vogelgeluiden mee via ezelsbruggetjes en quizzen, zodat je thuis kunt oefenen voordat je naar buiten gaat. Het is geen herkenningsapp: je gebruikt hem om je eigen oren te trainen, en Merlin of ObsIdentify om in het veld te controleren.

iNaturalist en Seek

iNaturalist is een non-profitplatform voor het vastleggen van allerlei soorten dieren en planten. Upload een foto en je krijgt een voorstel, waarna andere gebruikers het kunnen bevestigen. De zusterapp Seek is bedoeld voor een breder, informeler publiek. In Nederland en België vervult ObsIdentify grotendeels dezelfde rol.

Apps van slimme voederhuisjes

Heb je een voederhuisje met camera, dan biedt de bijbehorende app meestal automatische soortlabels. Die komen uit het eigen model van de camerafabrikant, niet van het Cornell Lab, en de kwaliteit verschilt. Onze gids over of slimme voederhuisjes de moeite waard zijn laat zien wat die functies wel en niet kunnen.

Is Merlin of ObsIdentify beter?

Voor vogels is Merlin meestal beter, omdat hij zowel kan luisteren als kijken en een vraaggestuurde herkenning heeft. ObsIdentify is sterker als je ook planten, insecten en andere soorten wilt herkennen en je waarnemingen wilt invoeren in Waarneming.nl. Beide zijn gratis, dus installeer ze gerust allebei en gebruik elke app waar hij goed in is.

Welke app herkent vogelgeluid het best?

Voor vogelgeluid is Merlin Sound ID de meest gebruikte keuze. De app luistert live mee en noemt elke soort die hij hoort, ook offline met het vogelpakket voor Europa. Volgens het Cornell Lab is een getoond Sound ID-resultaat in hun testset in 95 procent van de gevallen juist; in het veld ligt dat lager.

ObsIdentify is vooral een fotoherkenner: volgens de App Store-beschrijving zijn geluiden toegevoegd aan de soortinformatie, maar niet als manier om een soort te herkennen. BirdNET is een goed alternatief voor wie van techniek houdt. Last van verkeer of wind? Het Cornell Lab raadt aan je lichaam, een auto of een gebouw als schild tegen het geluid te gebruiken, of een kleine richtmicrofoon op je telefoon aan te sluiten.

Hoe betrouwbaar is een app om vogels te herkennen?

Redelijk, maar niet foutloos. Het Cornell Lab meldt voor Photo ID een nauwkeurigheid van meestal boven de 90 procent op hun eigen testset. In het veld spelen wind, verkeer en andere vogels mee. Sommige vogels imiteren andere soorten, en dat kan een app misleiden. Zie het resultaat als startpunt en controleer het met een gids of een ervaren vogelaar.

Elke herkenningsapp geeft waarschijnlijkheden, geen bewijs. In hoe vogelaars hun resultaten beschrijven, komen een paar patronen steeds terug:

• Plaats en datum tellen mee. Merlin en eBird gebruiken je locatie en het seizoen om voorstellen te wegen. Staat locatiebepaling uit, of importeer je een reisfoto zonder locatiegegevens, dan worden de voorstellen slechter.
• Slechte invoer geeft slechte uitkomsten. Een wazige, tegenlicht- of verre foto, of een opname vol verkeersgeluid, geeft het model weinig om mee te werken.
• Imitators en lijkende soorten zetten ze op het verkeerde been. Spreeuwen, gaaien en bosrietzangers imiteren andere vogels. Spreeuwen doen bijvoorbeeld vaak de roep van de wulp, de buizerd of zelfs een telefoon na. Vroege Vogels wijst er ook op dat vogel-apps imitators niet altijd van het origineel kunnen onderscheiden, terwijl een geoefend oor dat soms wel kan.
• Zeldzame vogels worden te vaak of te weinig genoemd. Modellen leren van wat algemeen is. Een echt zeldzame vogel wordt misschien niet voorgesteld, en een gewone vogel krijgt soms het label van een zeldzaamheid.

De oplossing is steeds dezelfde: gebruik het voorstel van de app als spoor en bevestig het met kenmerken, verspreiding, leefgebied en gedrag. Daarom blijft een goede verrekijker belangrijk. Onze gids over de beste verrekijker voor vogels kijken laat zien waar je op let.

Een vogel-app instellen voor je eerste tocht

1. Installeer Merlin en download je vogelpakket thuis via wifi. Kies het pakket dat Nederland of België dekt. Het is een grote download.
2. Sta locatietoegang toe. Zo weet de app welke vogels waar jij bent waarschijnlijk zijn.
3. Sta microfoontoegang toe voor Sound ID, en toegang tot camera en foto’s voor Photo ID.
4. Installeer ObsIdentify of eBird en maak een gratis account aan. Eén Cornell Lab-account werkt voor Merlin, eBird en andere tools van het Cornell Lab.
5. Voeg desgewenst een veldgids-app toe. De Collins Bird Guide-app is een eenmalige aankoop.
6. Oefen eerst thuis. Laat Sound ID bij zonsopkomst bij een open raam draaien en vergelijk wat de app noemt met wat je bij je voederhuisje ziet.
7. Zet toetsenbordgeluiden en beltonen uit. Geluiden van je eigen telefoon kunnen in een opname terechtkomen.

Veelgemaakte fouten bij het gebruik van vogel-apps

• Het eerste voorstel direct accepteren. Bekijk minstens de bovenste twee of drie soorten en lees waarom ze op elkaar lijken.
• Sound ID binnen door glas gebruiken. Ramen dempen hoge tonen. Stap naar buiten als dat kan.
• Opnemen terwijl je praat of loopt. Je stem en voetstappen zijn de hardste geluiden die je telefoon hoort.
• Het seizoen vergeten. Een zomergast die in januari wordt voorgesteld, verdient een tweede blik. Een tjiftjaf in de winter kan, een fitis bijna nooit.
• App-determinaties ongecontroleerd invoeren. eBird en Waarneming.nl vragen je alleen vogels te melden die je met zekerheid hebt herkend. Een voorstel van een app alleen is niet genoeg.
• Vergeten dat vogels imiteren. Noemt Sound ID ineens een wulp of buizerd in een woonwijk, kijk dan eerst of er een spreeuw op het dak zit.
• De basis overslaan. Formaat, vorm, gedrag en leefgebied zijn sneller dan elke app zodra je ze kent. Apps werken het best als leraar, niet als kruk. Onze gids voor beginnende vogelaars behandelt de rest van de uitrusting.

Welke vogel-app past bij welke vogelaar?

Dat hangt af van wat je wilt. Voor de voederplek in de tuin is Merlin genoeg, eventueel met Waarneming.nl voor een tuinlijst. Wie wil leren, combineert Merlin met een veldgids of de leer-app Hoemp. Reizigers nemen Merlin en eBird, en lijstjesmakers kunnen niet zonder Waarneming.nl of eBird. Hieronder per type vogelaar de beste combinatie.

De kijker bij het voederhuisje

Merlin voor het herkennen, Waarneming.nl of eBird voor een tuinlijst als je graag bijhoudt. Hang het voer op een plek die je vanuit het raam goed ziet en gebruik Sound ID ‘s ochtends in de tuin of op het balkon. Onze gids over waar je een voederhuisje ophangt helpt bij de kijkhoek.

De nieuwe vogelaar die wil leren

De stap-voor-stap-herkenning van Merlin plus een veldgids. Merlin vertelt je wat de vogel waarschijnlijk is; een goede gids leert je waarom. Probeer na een tijdje een vogel eerst zelf te benoemen voordat je de app opent, en controleer dan je antwoord.

De reiziger

Merlin met de vogelpakketten van elke regio die je bezoekt, gedownload voordat je vertrekt. eBird om hotspots en recente waarnemingen op je bestemming te vinden.

De lijstjesmaker

Waarneming.nl of eBird is onmisbaar. Beide houden automatisch lijsten per jaar, gebied en tuin bij, en via meldingen en overzichten zie je wanneer een soort die je nog mist in de buurt opduikt.

Zijn gratis vogel-apps even goed als betaalde?

In deze categorie wel, voor de meeste mensen. De sterkste apps, Merlin en eBird, zijn gratis omdat het Cornell Lab ze financiert als onderdeel van zijn wetenschappelijke en educatieve missie, en ObsIdentify is ook gratis. Voor herkennen op zang en foto hoef je dus niets te betalen.

De belangrijkste reden om te betalen is de Collins-gids met zijn platen en vergelijkingen, en dat is een kwestie van voorkeur, niet van een gat in de gratis apps. Wees sceptisch over betaalde apps die directe, zekere herkenning beloven. Geen model kan dat waarmaken, en de gratis apps van gevestigde ornithologische organisaties leggen de lat hoog.

Kun je met een app vogelgeluiden leren herkennen?

Ja, daar zijn aparte leer-apps voor. De Nederlandse app Hoemp, gemaakt door vogelaars Bart Hoeben en Hieu Nguyen, leert je zang met ezelsbruggetjes en quizzen, bedoeld om thuis te oefenen. Combineer dat met Merlin in het veld: eerst zelf luisteren en raden, dan pas de app gebruiken om je antwoord te controleren. Zo train je je eigen gehoor.

Dat advies geeft ook Vroege Vogels aan beginnende vogelaars: luister eerst zelf goed en kijk of je de vogel herkent, en gebruik de app pas daarna als controle. Begin met een handvol tuinvogels, zoals koolmees, merel, roodborst en winterkoning, en breid je repertoire elk voorjaar uit.

Bronnen

• Merlin Bird ID, Cornell Lab of Ornithology
• Merlin Photo ID
• Merlin Sound ID: ondersteunde soorten
• Over eBird
• Waarneming.nl
• BirdNET, Cornell Lab of Ornithology
• Over iNaturalist
• Vogelbescherming Nederland
• Cornell Lab Bird Academy: Merlin vragen en antwoorden
• ObsIdentify in de App Store
• Vroege Vogels: Vogelapps, handige tips en valkuilen voor beginnende vogelaars