eBird gebruiken: checklists, hotspots en meldingen

Om eBird te gebruiken maak je een gratis account aan bij het Cornell Lab, ga je vogels kijken en voer je een checklist in met elke soort die je hebt herkend, met een eerlijke begintijd, duur, afstand en een aantal per soort; houd rondtrekkende checklists korter dan 8 kilometer. Dat is de kern. Heb je een paar checklists ingevoerd, dan helpen de hotspotkaarten en meldingen van eBird je om vogels in de buurt te vinden, en bouwen je lijsten vanzelf een lifelist en een tuinlijst voor je op.

eBird is naast een logboek ook een wetenschappelijk project. Het Cornell Lab meldt dat eBird jaarlijks meer dan 100 miljoen vogelwaarnemingen ontvangt en dat de gegevens zijn gebruikt in honderden natuurbeschermingsbesluiten en wetenschappelijke publicaties. De stappen hieronder volgen de eigen regels van eBird, zodat je checklists ook echt bruikbaar zijn.

Een opmerking vooraf voor Nederland en België: hier gebruiken de meeste vogelaars Waarneming.nl of Waarnemingen.be, en veel landelijke tellingen lopen via Sovon, Vogelbescherming Nederland en Natuurpunt. eBird is daar geen vervanging van, maar een wereldwijd systeem met sterke hulpmiddelen voor checklists, trektijden en lijsten. Veel vogelaars gebruiken beide. Verderop lees je hoe ze naast elkaar passen.

Snel antwoord: zo voer je je eerste eBird-checklist in

1. Maak een gratis account aan bij het Cornell Lab op ebird.org en installeer de gratis app eBird Mobile.
2. Start een checklist zodra je begint met kijken. In de app tik je op starten; de app noteert de tijd en houdt, als je dat toestaat, de afstand bij.
3. Kies je locatie. Kies een openbare hotspot of maak een persoonlijke locatie aan, zoals je tuin.
4. Voer elke soort in die je herkent, met een aantal per soort. Gebruik “X” alleen als je echt niet kon tellen.
5. Kies het protocol: stationair, rondtrekkend of incidenteel.
6. Geef aan of de checklist compleet is, dus of je alles hebt gemeld wat je hebt herkend.
7. Verstuur. De app kan de checklist offline bewaren en later versturen.

Wat is eBird en waarom zou je het gebruiken?

eBird is een online database met vogelwaarnemingen, beheerd door het Cornell Lab of Ornithology in samenwerking met honderden partnerorganisaties en duizenden regionale experts. Vogelaars voeren in wanneer, waar en hoe ze vogels keken en welke vogels ze vonden. De gegevens zijn voor iedereen vrij te gebruiken.

Voor een tuinvogelaar doet eBird drie nuttige dingen:

• Het bewaart je waarnemingen. Lifelist, jaarlijst, lijsten per land en provincie, en totalen voor je tuin en vaste gebiedjes worden automatisch bijgewerkt.
• Het laat zien waar vogels zitten. Kaarten, hotspots en recente waarnemingen voor elk gebied ter wereld.
• Het maakt van je hobby bruikbare gegevens. Je checklists leggen vast waar vogels voorkomen, hoeveel er zijn en hoe dat verandert.

eBird is geen herkenningsapp. Daarvoor gebruik je Merlin, ook van het Cornell Lab. In onze gids over de beste apps om vogels te herkennen lees je hoe die twee samenwerken.

De regels voor een eBird-checklist die je moet kennen

In de regels en aanbevelingen van eBird staat wat een checklist moet bevatten. De belangrijkste punten:

• Eén datum. Een checklist mag niet langer duren dan één kalenderdag.
• Eén locatie. Elke checklist hoort bij één punt op de kaart. Ga je naar een andere plek, een ander type leefgebied of verander je je manier van kijken, begin dan een nieuwe checklist.
• Meld wat je hebt herkend. Neem vogels op die je met zekerheid op zicht of geluid hebt herkend, ook uitgevlogen jongen en vrij vliegende, ingeburgerde exoten zoals halsbandparkieten en nijlganzen.
• Meld niet: eieren, vogels in gevangenschap, dode vogels, vogels die je alleen op afstandscamera’s zag, zoals nestkastcamera’s en wildcamera’s, of vogels die iemand anders heeft gezien.
• Houd de inspanning overzichtelijk. eBird raadt aan rondtrekkende checklists korter te houden dan 8 kilometer en stationaire checklists korter dan 3 uur. Kortere lijsten zijn nauwkeuriger.

De cameraregel verrast veel eigenaren van een voederhuisje met camera. Een vogel die je alleen in een filmpje van een slim voederhuisje zag, telt niet mee; je moet hem zelf zien of horen. Onze gids over voederhuisjes met camera bespreekt die apparaten apart.

Welk eBird-protocol kies je?

Het protocol vertelt onderzoekers hoe je hebt gekeken, en dat is net zo belangrijk als wat je zag.

Voor de meeste sessies in de tuin is stationair de juiste keuze. Schenk een kop koffie in, noteer de tijd, kijk 20 of 30 minuten naar de voederplek en noteer alles wat je herkent. Loop je een rondje door de wijk of langs de sloot achter het huis, kies dan rondtrekkend.

En een hele dag rustig naar het voederhuisje kijken?

eBird heeft liever een paar kortere, duidelijk afgebakende checklists dan één vage lijst voor de hele dag. Kijk een vaste periode, verstuur de lijst en begin later een nieuwe. Kijk je terloops uit het raam terwijl je iets anders doet en zie je een nieuwe vogel, dan is een incidentele checklist de eerlijke keuze.

Hoe tel je vogels voor eBird?

Aantallen maken je checklist veel waardevoller dan alleen aanwezigheid. eBird vraagt om exacte aantallen waar mogelijk en om “X” alleen voor soorten die je wel herkende maar niet kon tellen.

Vogels bij het voederhuisje tellen

Voederplekken zijn lastig, want dezelfde vogels komen en gaan. De regel van eBird: meld het hoogste aantal exemplaren dat je tegelijk zag tijdens je waarnemingsperiode, plus exemplaren die duidelijk andere vogels waren.

Een voorbeeld: in 30 minuten zie je 3 vinken, dan 5, dan 2. Je meldt 5. Was een van de eerste drie een opvallende vogel waarvan je zeker weet dat hij niet bij de vijf zat, zoals een vink met een duidelijk afwijkende poot, dan meld je 6.

Deze regel voorkomt dat dezelfde pimpelmees 40 keer wordt geteld, wat de gegevens sterk zou vertekenen.

Groepen tellen

Voor grote groepen spreeuwen, ganzen, kieviten of kramsvogels beschrijft eBird een blokmethode: tel een behapbaar groepje één voor één, bijvoorbeeld 10 of 20 vogels, en schat dan hoeveel blokken van die grootte de hele groep vormen. Vogels verder weg nemen minder ruimte in je blikveld in, dus pas je blokken onderweg aan om niet te laag uit te komen.

Als je niet zeker bent van de soort

Je kunt een hogere categorie melden in plaats van te gokken. eBird biedt opties als “specht sp.” of combinaties zoals glanskop/matkop. Een eerlijke “sp.” is beter dan een zelfverzekerde fout. Onze gids over vogels herkennen helpt je de volgende keer verder te komen.

Hotspot of persoonlijke locatie?

Hotspots zijn gedeelde, openbare vogellocaties, zoals parken, natuurgebieden, wandelroutes en plassen. Iedereen die daar kijkt, draagt bij aan dezelfde soortenlijst en dezelfde staafdiagrammen, en daardoor zijn ze veel nuttiger om vogels te vinden.

Persoonlijke locaties zijn plekken die alleen jij gebruikt, zoals je tuin of het erf van een vriend. Maak er één aan voor je tuin en gebruik die elke keer, zodat eBird je tuintotaal goed bijhoudt.

Tips om te kiezen:

• Gebruik een bestaande hotspot als je in een openbaar gebied kijkt. Zoek eerst op de kaart voordat je een nieuwe locatie aanmaakt.
• Maak geen persoonlijke locatie aan op een openbare plek waar al een hotspot is. Dat versnippert de gegevens.
• Houd je thuislocatie gelijk. Zet de speld één keer op je tuin en gebruik hem steeds opnieuw.
• Denk aan privacy. Locaties van checklists horen bij de openbare gegevens van eBird. Geef je tuin een algemene naam, zoals “Tuin thuis”, en overweeg de speld midden in je straat te zetten in plaats van precies op je huis.

Hoe vind je eBird-hotspots in de buurt?

De hotspotverkenner op ebird.org is een kaart met alle hotspots. Uitgezoomd zie je gekleurde vakken; ingezoomd zie je losse hotspots, elk met een soortentotaal. Hoe feller de kleur, hoe meer soorten er zijn gemeld.

Twee filters maken de kaart veel nuttiger:

• Periode. Kies een maand om te zien waar in dat seizoen vogels worden gemeld, over alle jaren samen.
• Recente activiteit. Beperk de kaart tot plekken met checklists in de afgelopen week of maand.

Klik op een hotspot voor de soortenlijst, recente checklists, foto’s en staafdiagrammen. Zo vind je bijvoorbeeld de dichtstbijzijnde plas met overwinterende eenden.

In Nederland en België is het aantal eBird-checklists kleiner dan in Noord-Amerika, omdat veel waarnemingen via Waarneming.nl en Waarnemingen.be binnenkomen. Een hotspot met weinig checklists zegt dus niet dat er weinig vogels zitten. Kijk voor recente lokale waarnemingen ook op die platforms.

eBird Explore: hulpmiddelen die de moeite waard zijn

Naast hotspots heeft het onderdeel Explore van eBird een paar hulpmiddelen die ook nuttig zijn als je je tuin nooit uit komt:

• Soortkaarten. Waar een soort is gemeld, te filteren op periode. Handig om te controleren of die “ongewone” vogel echt ongewoon is.
• Staafdiagrammen. Hoe vaak elke soort door het jaar heen wordt gemeld op een hotspot, in een provincie of een land. Je ziet per week wanneer trekvogels aankomen en vertrekken.
• Targets. Soorten die in een gebied zijn gemeld en die nog niet op jouw lijst voor dat gebied staan.
• Geïllustreerde checklists. Een overzicht van de soorten in een regio, met foto’s en seizoenspatronen.
• Tuin- en gebiedstotalen. Vergelijk hoeveel soorten jij en anderen in je tuin en favoriete vaste plekjes hebben gezien.

Begin met de staafdiagrammen. Zoek je provincie op en je ziet wanneer de eerste tjiftjaffen en zwartkoppen in het voorjaar terug zijn, en wanneer kepen en koperwieken in de herfst binnenkomen. Dat vertelt je wanneer je het voer kunt aanpassen of extra goed moet opletten.

Hoe stel je eBird-meldingen in?

Meldingen, in eBird Alerts genoemd, zijn de snelste manier om te horen over ongewone vogels in de buurt. Log in, ga naar de pagina Alerts en kies een gebied, zoals je provincie of land.

• Rare Bird Alerts tonen soorten die in dat gebied zijn gemeld en daar zeldzaam of ongewoon zijn.
• Needs Alerts tonen soorten die in dat gebied zijn gemeld en die jij daar nog niet hebt gezien. Zodra je een soort meldt, verdwijnt hij uit de lijst.
• ABA Rarities gaat over zeer zeldzame vogels in het gebied van de American Birding Association, dus Noord-Amerika. Voor Nederland en België heb je daar niets aan.

Je kunt meldingen op de website bekijken of per e-mail ontvangen. Veel vogelaars houden een Needs Alert voor hun provincie en een Rare Bird Alert voor hun land bij. Zie meldingen als tips: sommige zijn onbevestigde waarnemingen die nog niet door een beoordelaar zijn gecontroleerd. In Nederland en België verspreiden zeldzaamheden zich daarnaast vaak sneller via Waarneming.nl, Waarnemingen.be en speciale berichtendiensten van vogelaars.

Wat gebeurt er nadat je een checklist hebt verstuurd?

Elke regio heeft vrijwillige beoordelaars die de lokale vogels kennen. eBird gebruikt regionale filters met de verwachte soorten en aantallen voor elke datum. Meld je een soort die ongewoon is voor die plek of dat seizoen, of een aantal dat veel hoger is dan verwacht, dan kan de checklist worden gemarkeerd en kan een beoordelaar om details vragen.

Dat is normaal en geen beschuldiging. Reageer met een korte beschrijving, een foto of een geluidsopname. Media toevoegen aan checklists helpt ook; foto’s en geluiden die je uploadt, worden onderdeel van de Macaulay Library van het Cornell Lab.

Hoe gebruik je de app eBird Mobile in het veld?

De gratis app eBird Mobile is de makkelijkste manier om je checklists nauwkeurig te houden, omdat hij tijd en afstand bijhoudt terwijl je bezig bent, in plaats van dat je achteraf op je geheugen moet vertrouwen.

• Start de checklist zodra je begint. De app noteert de begintijd en houdt, met locatietoestemming, de route en afstand bij voor een rondtrekkende telling.
• Gebruik Quick Entry. De telrichtlijnen van eBird noemen Quick Entry als de soepelste manier om onderweg soorten toe te voegen en aantallen aan te passen: typ een paar letters van de naam en tik om vogels toe te voegen.
• Stel de taal in. eBird kan soortnamen in het Nederlands tonen, zodat je gewoon “koolmees” en “roodborst” kunt intypen.
• Werk aantallen onderweg bij. Zie je later meer vogels van een soort, verhoog dan het aantal in plaats van een tweede regel toe te voegen.
• Werk offline. De app kan checklists op je telefoon bewaren en versturen zodra je weer bereik hebt, handig in de duinen of op de hei.
• Controleer voor je verstuurt. Kijk het protocol, het antwoord over een complete checklist en eventuele gemarkeerde soorten na voordat je op versturen tikt.

Werk je liever op papier, houd dan een klein notitieboekje bij met begin- en eindtijd, een ruwe afstand en turfstreepjes, en voer de checklist thuis in op ebird.org. Doe dat dezelfde dag, nu de details nog vers zijn.

Een eBird-checklist aanpassen of verwijderen

Open op ebird.org My eBird en zoek de checklist bij je ingediende checklists. Daar kun je soorten, aantallen, de locatie, de datum, het protocol en opmerkingen aanpassen, of de checklist helemaal verwijderen. Een foute invoer herstellen is altijd beter dan hem laten staan, want je gegevens voeden kaarten en onderzoek. Vroeg een beoordelaar naar een waarneming en besef je dat het een fout was, pas hem dan aan of verwijder hem.

eBird gebruiken om een vogeluitje te plannen

eBird is net zo nuttig om te plannen als om vast te leggen. Een eenvoudige werkwijze die veel vogelaars volgen:

1. Bekijk de staafdiagrammen voor je provincie om te zien welke soorten deze week pieken.
2. Open de hotspotverkenner met het filter voor recente activiteit om te zien waar vogelaars actief waren.
3. Lees een paar recente checklists van hotspots die er goed uitzien. Let op hoe laat mensen keken en wat ze vonden.
4. Bekijk je Needs Alert voor soorten die je in de provincie nog niet hebt gezien.
5. Ga vroeg. De meeste checklists met lange soortenlijsten beginnen in de eerste uren na zonsopkomst. Onze gids over het beste moment van de dag om vogels te kijken legt uit waarom.

Helpen eBird-gegevens de vogels echt?

Ja. Het Cornell Lab meldt dat eBird-gegevens zijn gebruikt in honderden natuurbeschermingsbesluiten en wetenschappelijke publicaties en in duizenden studentenprojecten. De gegevens laten zien waar vogels zitten, hoe talrijk ze zijn, welke leefgebieden ze gebruiken en hoe hun aantallen veranderen. Complete checklists met goede inspanningsgegevens maken die analyses mogelijk, omdat onderzoekers kunnen rekening houden met hoe lang en hoe ver mensen hebben gekeken. Twintig minuten per week vanuit je keukenraam, jarenlang volgehouden, telt echt op.

eBird, Waarneming.nl of de Tuinvogeltelling: wat kies je?

Ze beantwoorden verschillende vragen. eBird accepteert checklists van overal ter wereld, elke dag van het jaar, en is sterk in complete lijsten met inspanning en in lijsten die je over je hele leven bijhoudt. Waarneming.nl en Waarnemingen.be zijn in Nederland en België de grote platforms voor losse waarnemingen van vogels en andere soorten, en daar komen de meeste lokale meldingen samen. De Nationale Tuinvogeltelling van Vogelbescherming Nederland is een jaarlijkse telling in januari waarbij je een half uur telt welke vogels in je tuin komen; in Vlaanderen organiseert Natuurpunt een vergelijkbare tuinvogeltelling. Sovon coördineert daarnaast de langlopende tellingen die de basis vormen voor Nederlandse trends.

Kijk je vooral in de winter naar je voederhuisje en houd je van een vaste structuur, doe dan zeker mee aan de tuinvogeltelling. Wil je het hele jaar door gegevens vastleggen, een lifelist bijhouden en hulpmiddelen gebruiken om vogels buiten de deur te vinden, gebruik dan eBird, eventueel naast Waarneming.nl. Volg bij elk programma de eigen telregels, want die verschillen, en houd de tellingen gescheiden. Wil je eerst je tuin aantrekkelijker maken voor vogels, lees dan onze gids over vogels kijken in de tuin.

eBird-tips voor tuinvogelaars

• Doe korte, regelmatige stationaire tellingen. Elke ochtend een kwartier vanuit hetzelfde raam levert na een paar jaar een waardevol overzicht van je tuin op.
• Voeg broedcodes toe als je broedgedrag ziet, zoals een vogel met nestmateriaal of een vogel die jongen voert. eBird gebruikt die voor broedvogelatlassen.
• Deel checklists met je vogelmaatjes. eBird vraagt dat iedere vogelaar een eigen account heeft en dat je de checklist deelt, in plaats van dat één persoon vogels invoert die anderen zagen.
• Gebruik opmerkingen. Noteer hoe je lastige soorten hebt herkend, vooral bij iets ongewoons.
• Houd je lifelist eerlijk. Hij is alleen van jou. Onze gids over een lifelist bijhouden bespreekt de regels die veel vogelaars volgen.

Veelgemaakte fouten in eBird

• Overal “X” gebruiken. Aantallen maken gegevens bruikbaar. Schat als het moet.
• Bezoeken bij het voederhuisje optellen. Meld het hoogste aantal tegelijk, niet een doorlopend totaal.
• Eén checklist voor een hele dag. Splits het op in losse sessies.
• Vogels uit een camera-app tellen. Beelden van afstandscamera’s tellen niet.
• “Compleet” kiezen terwijl je soorten oversloeg. Heb je niet alles gemeld wat je herkende, geef dan aan dat de checklist incompleet is.
• Het verkeerde protocol. Een wandeling door de wijk is rondtrekkend, geen stationaire telling.
• Dubbele hotspots aanmaken. Zoek eerst voordat je een nieuwe locatie aanmaakt.
• App-suggesties melden die je niet hebt bevestigd. Merlin geeft een aanwijzing, geen waarneming. Onze gids over Merlin Sound ID gebruiken zonder je te laten misleiden laat zien hoe je controleert.

Bronnen

• Over eBird
• eBird Rules and Best Practices
• eBird Alerts
• eBird Hotspot Explorer
• Vogelbescherming Nederland
• Sovon Vogelonderzoek Nederland
• Waarneming.nl
• Natuurpunt