Eekhoornkap plaatsen: de juiste maten en hoogte

Wil je een eekhoornkap plaatsen, dan werkt hij alleen als de maten kloppen. Zet de bovenrand van een kap aan een paal minstens 1,2 m boven de grond, houd de paal minstens 3 m van elke boom, schutting, balkonrand en dakrand, en kies een kap die breed of lang genoeg is dat een eekhoorn er niet omheen kan reiken. Heb je die drie dingen goed, dan verslaat een eenvoudige metalen kegel of cilinder bijna elk gadget. Heb je er één fout, dan is zelfs de beste kap alleen versiering.

In Nederland en België gaat het meestal om de rode eekhoorn, een beschermde inheemse soort die veel mensen graag in hun tuin zien. Een eekhoornkap doet hem geen kwaad: hij houdt hem alleen weg bij het vogelvoer. Veel vogelvoerders geven eekhoorns liever een eigen plekje met hazelnoten of walnoten, en houden de vogelvoederpaal eekhoornvrij. Dezelfde kap houdt bovendien klimmende ratten, katten en steenmarters tegen.

Deze gids behandelt de soorten kappen, de maten die ertoe doen, de precieze plaatsing aan een paal en boven een hangend voederhuisje, en de fouten waardoor eekhoorns toch winnen.

Kort antwoord: eekhoornkap plaatsen in vier regels

• Hoogte: de bovenrand van een kap aan een paal zit minstens 1,2 m boven de grond. Mik op 1,4 tot 1,5 m als je eekhoorns bijzonder sprongkrachtig zijn.
• Afstand: de paal staat minstens 3 m van alles waar een eekhoorn vanaf kan springen: bomen, schuttingen, balkonranden, schuurtjes, gevels en overhangende takken.
• Maat: hangende en kegelvormige kappen zijn minstens 45 cm breed. Cilinders zijn ongeveer 20 cm breed en 60 cm lang.
• Voederhuisjes erboven, niet ernaast: elk voederhuisje aan de paal hangt boven de kap en binnen de zone waar een eekhoorn vanaf de grond niet bij kan springen.

Wat is een eekhoornkap en hoe werkt hij?

Een eekhoornkap, ook wel baffle genoemd, is een fysieke barrière tussen een eekhoorn en je voederhuisje. Hij verjaagt eekhoorns niet met smaak, geur of pinnen. Hij neemt simpelweg de route weg. Een eekhoorn die tegen een paal op klimt, stuit op een gladde, vaak wiebelende rand waar hij geen grip op krijgt en niet omheen kan. Een eekhoorn die van boven komt, landt op een gladde koepel en glijdt eraf.

Vogelorganisaties noemen kappen als eerste methode. Project FeederWatch, van het Cornell Lab of Ornithology en Birds Canada, beschrijft ze als meestal de beste manier om eekhoorns bij voederhuisjes weg te houden. Ze zijn goedkoop, geruisloos, onschadelijk voor het dier en veranderen niets aan wat vogels eten.

Het addertje: eekhoorns zijn heel goed in het vinden van dat ene gat dat je hebt laten zitten. Een kap is dus minder een product dan een systeem: de paal, de kap, de positie van de voederhuisjes en de afstand tot alles eromheen moeten kloppen. Voor het grotere plaatje, zie onze gids over eekhoorns weghouden bij het voederhuisje.

Hoe ver kan een eekhoorn springen?

Alles aan de plaatsing van een kap volgt uit twee getallen: hoe hoog een eekhoorn vanaf de grond springt en hoe ver hij over een opening springt.

• Recht omhoog: Amerikaanse vogelvoerspecialisten noemen voor eekhoorns een verticale sprong van ongeveer 1,1 m, anderen houden ongeveer 1,2 m aan. Bouw je opstelling rond 1,2 m plus een marge, dan dek je beide.
• Opzij: eekhoorns springen routinematig 2,5 tot 3 m tussen oppervlakken, en Project FeederWatch waarschuwt dat eekhoorns voederhuisjes bereiken die minder dan 3 m van een boom of gebouw staan.
• Omlaag: eekhoorns laten zich vanaf een tak of dak op een voederhuisje of kap vallen. Van hoger springen levert meer horizontale afstand op, dus een overhangende tak op 3 m hoogte blijft een springpunt, ook als de stam ver weg staat.

De meeste richtlijnen zijn gebaseerd op de grijze eekhoorn in Noord-Amerika. De rode eekhoorn is kleiner en lichter, maar een uitstekende klimmer en springer. Twijfel je, voeg dan afstand en hoogte toe.

Soorten eekhoornkappen

Er zijn vier gangbare ontwerpen. Elk past bij een andere montage en een andere ongewenste bezoeker.

Kegelkappen (aan de paal)

Een kegelkap is een brede, ondiepe metalen kegel die je rond een paal klemt, met de punt omhoog en de rand omlaag. Een klimmende eekhoorn komt aan de onderkant uit en kan niet langs de rand. Veel kegelkappen hebben een naad waarlangs je ze openvouwt, zodat je ze rond een paal kunt zetten die al in de grond staat zonder de voederhuisjes eraf te halen.

• Goed tegen: eekhoorns die langs een paal klimmen.
• Maat om op te letten: minstens 45 cm doorsnede.
• Zwakke plek: sterke klimmers met een groot bereik, zoals steenmarters, kunnen soms langs de rand reiken.

Cilinder- of kachelpijpkappen (aan de paal)

Een cilinderkap is een gesloten metalen buis, meestal ongeveer 20 cm breed en rond de 60 cm lang, die met een beugel rond de paal hangt met de open kant naar beneden. Een klimmend dier komt in de buis terecht, zonder houvast en zonder weg langs de gesloten bovenkant. Nestkastbeschermers gebruiken dit kachelpijpontwerp al tientallen jaren op palen, omdat het ook slangen tegenhoudt. Sialis.org, een toonaangevende Amerikaanse bron over nestkasten, raadt een kap van ongeveer 20 cm breed en 60 cm lang aan, met de onderkant minstens 1,2 m boven de grond.

• Goed tegen: eekhoorns, ratten, katten en marterachtigen. Dit is het ontwerp om te kiezen als meerdere klimmers je voederplek bezoeken.
• Maat om op te letten: ongeveer 20 cm breed of breder en ongeveer 60 cm lang.
• Zwakke plek: past op bepaalde paaldiameters, dus controleer de beugel voordat je koopt.

Koepelkappen (hangend)

Een koepelkap hangt als een paraplu boven een voederhuisje. Eekhoorns die langs een ophanghaak, vanaf een tak of langs een herdersstaf naar beneden komen, landen op een glad, gebogen oppervlak en glijden eraf. Veel hangende koepels kantelen ook bij aanraking, waardoor de eekhoorn eraf valt. Project FeederWatch raadt een kantelende kap van minstens 45 cm doorsnede boven het voederhuisje aan.

• Goed tegen: voederhuisjes aan een draad, tak of haak waar eekhoorns van bovenaf komen.
• Maat om op te letten: minstens 45 cm breed, en breder voor grote voederhuisjes.
• Zwakke plek: helpt niet als een eekhoorn vanaf de zijkant of vanaf de grond bij het voederhuisje kan springen.

Kappen voor vierkante houten palen

Vierkante houten palen hebben een eigen ontwerp nodig. Deze kappen vouwen als brede platte schijf of kegel om de paal, of vormen een cilinder die over de paal past. Ze zijn bedoeld voor wie een voedertafel of silovoeder op een houten paal heeft staan.

Draadkappen en draaiende buizen

Voor voederhuisjes aan een horizontale draad tussen twee steunen stelt Project FeederWatch voor stukken kunststof buis over de draad te schuiven. De buis draait als een eekhoorn erop stapt, en de eekhoorn valt. Rijen schijven of oude plastic flessen werken volgens hetzelfde principe.

Welke maat eekhoornkap heb je nodig?

De maat hangt af van het ontwerp, maar de logica is steeds dezelfde: de kap moet breder of langer zijn dan een eekhoorn kan omvatten.

Nog twee punten over de maat:

1. Stem af op de paaldiameter. De meeste kappen zijn gemaakt voor gangbare paalmaten. Zit de beugel los, dan kan de kap omlaag zakken. Is hij te krap, dan past hij niet.
2. Stem een hangende koepel af op het voederhuisje. Een koepel moet aan alle kanten voorbij het voederhuisje uitsteken. Kan een eekhoorn aan de rand van de koepel hangen en het voederhuisje eronder bereiken, dan is de koepel te klein of hangt het voederhuisje te dicht eronder.

Waar plaats je een eekhoornkap aan een paal?

Hier gaan de meeste opstellingen mis. Dit is de volgorde die werkt.

Stap 1: kies de plek voordat je gaat graven

Loop met een rolmaat door de tuin. Markeer een punt dat minstens 3 m van elke boomstam, schutting, balkonrand, schuur, gevel, reling en waslijnpaal staat. Kijk ook omhoog. Hangt er een tak of dakrand boven de plek, ga dan verder weg of snoei.

Weeg dat af tegen de veiligheid van de vogels. Vogels willen dekking binnen vliegafstand, en het FeederWatch-team adviseert voederhuisjes in de buurt van natuurlijke dekking, maar op ongeveer 3 m van dichte struiken waar katten of andere rovers zich kunnen verstoppen. Denk ook aan ramen. Voederhuisjes zijn het veiligst heel dicht bij het glas, binnen ongeveer 1 m, of er juist ver vandaan. Onze gids over waar je een voederhuisje ophangt loopt die afwegingen door, en hoe je voorkomt dat vogels tegen ramen vliegen behandelt de kant van het glas.

Stap 2: zet de paal recht en stevig

Een scheve paal laat de kap scheef hangen. Zet de paal diep genoeg dat hij in natte grond niet wiebelt, en controleer hem met een waterpas. Glad metaal is lastiger te beklimmen dan hout, maar de kap doet het echte werk.

Stap 3: monteer de kap met de bovenrand op 1,2 m of hoger

Meet van de grond tot de bovenrand van de kap. Die moet minstens 120 cm zijn. Zijn je eekhoorns buitengewoon vastberaden, ga dan naar 135 tot 150 cm. Op ongelijke grond meet je vanaf het hoogste punt waar een eekhoorn vanaf kan springen, zoals een grote steen, een borderrand of een verhoogde bak naast de paal.

Stap 4: hang voederhuisjes boven de kap en dicht bij de paal

Elk voederhuisje moet hoger zitten dan de kap. Er zijn twee manieren waarop het misgaat:

• Voederhuisje te laag: hangt een voederhuisje naast of net onder de rand van de kap, dan springt een eekhoorn vanaf de grond direct naar het voederhuisje en slaat hij de paal gewoon over.
• Zijarm te lang: een lange zijarm kan het voederhuisje voorbij de rand van de kap brengen. Dan hangt het boven open grond, waar een eekhoorn ernaartoe kan springen.

Een Amerikaanse vogelvoerspecialist beschreef hoe een eekhoorn een goed geplaatste kap versloeg nadat de klem slechts een paar centimeter hoger was gezet, omdat daardoor onder de kap een plekje ontstond vanwaar hij naar een voedertafel kon springen. Kleine veranderingen tellen. Ga na het opstellen op afstand staan en zoek elk punt vanwaar een eekhoorn 1,2 m omhoog of 2,5 tot 3 m opzij naar een voederhuisje kan springen.

Stap 5: ruim de grond eronder op

Zaad dat op de grond valt, voedt eekhoorns en ratten alsnog en leert ze rond de paal te blijven hangen. Een opvangschaal onder de voederhuisjes, voer zonder doppen of voer dat eekhoorns niet lusten beperkt dat. Zie onze tips over vogelvoer dat eekhoorns niet eten en onze gids over saffloerzaad.

Waar hang je een koepelkap?

Hangende koepels lossen een ander probleem op: eekhoorns die van boven komen.

1. Hang de koepel recht boven het voederhuisje, gecentreerd aan dezelfde ophanging.
2. Laat een kleine ruimte tussen de koepel en de bovenkant van het voederhuisje, net genoeg om het deksel te openen bij het bijvullen. Een grote ruimte laat een eekhoorn onder de rand door glippen en op het voederhuisje vallen.
3. Houd het geheel buiten bereik van de zijkant. Het voederhuisje moet nog steeds minstens 3 m van elke stam, muur of zitplek hangen, en hoog genoeg dat een eekhoorn vanaf de grond niet bij de onderkant kan springen. Mik op minstens 1,5 m voor de onderkant van het voederhuisje.
4. Voor voederhuisjes aan een draad combineer je de koepel met draaiende buizen op de draad, zodat eekhoorns niet eens bij de koepel komen.

Een voederhuisje aan een boomtak met een koepel erboven werkt zelden op zichzelf, omdat de eekhoorn vaak vanaf de stam of een tak ernaast kan springen. Het werkt het best aan een lange horizontale draad tussen twee steunen die ver uit elkaar staan.

Eekhoornkappen tegen ratten, katten en marters

Eekhoorns zijn niet de enige dieren die klimmen.

• Ratten: bruine ratten klimmen verrassend goed langs palen. Een goed geplaatste kap stopt de klim, maar ratten eten vooral gemorst zaad op de grond. Ruim dat op, en zie onze gids over het voederhuisje ratvrij houden als ze blijven komen.
• Katten: een kap stopt een kat die langs de paal omhoog wil. Katten die vanaf een schutting of schuurtje springen, houd je alleen tegen met voldoende afstand, dus die 3 m telt hier dubbel.
• Steenmarters: sterke, lenige klimmers die ook in dorpen en steden voorkomen. Een lange cilinder op een gladde paal is de betrouwbaarste verdediging; kegels zijn minder zeker. Sialis.org merkt op dat de nog grotere wasberen in Noord-Amerika zelfs langs metalen kegels van 90 cm doorsnede zijn gekomen.
• Wasberen: in Nederland en België zeldzaam. Worden je voederhuisjes ‘s nachts leeggeroofd, kies dan een cilinder of haal ze ‘s avonds binnen.

Vervangen eekhoornbestendige voederhuisjes een kap?

Ze lossen een ander deel van het probleem op. Voederhuisjes met een gewichtsmechanisme sluiten hun openingen als het gewicht van een eekhoorn op de zitstok komt, en voederhuisjes met een kooi houden grote dieren bij het zaad weg. Maar een eekhoorn die bij het voederhuisje kan, gaat er nog steeds op zitten, knaagt eraan en jaagt vogels weg.

De sterkste opstelling combineert beide: een paal met kap op een goede plek, plus een eekhoornbestendig voederhuisje als reserve. Onze vergelijking van de beste eekhoornbestendige voederhuisjes behandelt de ontwerpen, en de beste voederpalen en eekhoornkappen behandelt complete paalsystemen.

Veelgemaakte fouten met eekhoornkappen

1. De kap te laag monteren. Een kap op 90 cm lijkt hoog, maar een eekhoorn springt er zo overheen. Meet tot de bovenrand, niet tot de onderrand.
2. De paal bij een springpunt zetten. Schuttingen, balkonranden en tuinmeubels tellen mee. Net als vogelbaden, tuinbeelden en de barbecue die je voor de zomer naast de paal hebt gezet.
3. Vergeten wat erboven hangt. Een tak op 3,5 m hoogte en 2 m opzij kan nog steeds een springpunt zijn, omdat de zwaartekracht de eekhoorn helpt afstand te overbruggen.
4. Een te kleine kap gebruiken. Kegels onder 45 cm en korte cilinders geven eekhoorns een bereikbare rand.
5. Voederhuisjes naast de kap laten hangen. Voederhuisjes moeten boven de kap en binnen de omtrek ervan hangen.
6. Een kap die zakt. Glijdt de beugel, dan kruipt de kap in de loop van de tijd omlaag. Controleer de hoogte na stormen.
7. Ophoging aan de voet vergeten. Een laag bladeren, compost of sneeuw verhoogt de grond. Een eekhoorn die op een sneeuwhoop van 30 cm staat, wint 30 cm hoogte. Houd de voet van de paal vrij.
8. Verwachten dat een kap een slechte plek oplost. Is er in je tuin geen plek die 3 m van alles af ligt, overweeg dan een eekhoornbestendig voederhuisje, ander voer of alleen voeren wat vogels in een dag opmaken.

Hoe we de kappen in deze gids kozen

We hebben deze kappen niet zelf geïnstalleerd of getest. De keuzes zijn gebaseerd op richtlijnen van vogelorganisaties zoals Project FeederWatch en nestkastorganisaties over welke ontwerpen en maten werken, op fabrieksspecificaties en gepubliceerde afmetingen, en op patronen in geverifieerde gebruikersreviews. We hebben voorrang gegeven aan ontwerpen die voldoen aan de hierboven beschreven maten: minstens 45 cm breed voor kegels en koepels, en ongeveer 20 bij 60 cm voor cilinders. Veel Amerikaanse merkmodellen zijn in Nederland en België niet of lastig te krijgen, en het aanbod verschilt per land, dus beschrijven we hieronder het type en de maten waarop je let.

Cilindervormige kap (kachelpijpmodel) voor een ronde voederpaal

Een cilinder van ongeveer 60 cm lang en 20 cm breed voor ronde voederpalen. Op papier sluit dit aan bij de afmetingen die nestkastorganisaties tegen klimmende rovers gebruiken, wat het de veiligste keus maakt als naast eekhoorns ook ratten, katten of marters meespelen. Controleer voor aankoop of de beugel op de diameter van je paal past.

Sla hem over als je voederhuisjes op een vierkante houten paal of aan een draad hangen.

Bekijk de prijs op Amazon

Kegelvormige eekhoornkap om rond een bestaande paal te klemmen

Een metalen kegel met een naad, zodat je hem rond een paal zet die al in de grond staat, zonder de voederhuisjes eraf te halen. Kies minstens 45 cm doorsnede. Het is een eenvoudige oplossing voor tuinen waar vooral eekhoorns het probleem zijn. Kegels zijn minder betrouwbaar tegen sterke klimmers dan lange cilinders.

Sla hem over als steenmarters of andere sterke klimmers je grootste probleem zijn.

Bekijk de prijs op Amazon

Eekhoornkap voor een vierkante houten paal

Een brede metalen kap of cilinder die om een vierkante houten paal past. Controleer de paalmaat, want houten palen zijn er in verschillende diktes. Een brede kap geeft een ruime marge boven het minimum van 45 cm en lost het specifieke probleem op van voedertafels en silovoeders op een houten paal.

Sla hem over als je een gewone ronde metalen voederpaal gebruikt.

Bekijk de prijs op Amazon

Bronnen

• Project FeederWatch: Other Feeder Visitors (eekhoorns, kappen)
• Project FeederWatch: Feeding Birds (plaatsing en schoonmaken)
• Sialis.org: kappen voor nestkasten en bescherming tegen rovers
• Vogelbescherming Nederland
• Natuurpunt