Eekhoorns weghouden bij het voederhuisje: wat echt werkt

Eekhoorns weghouden bij het voederhuisje lukt alleen betrouwbaar met plaatsing plus een eekhoornkap: een gladde paal op minstens 3 meter van alles waar een eekhoorn vanaf kan springen, met een kap waarvan de onderrand minstens 1,4 tot 1,5 meter boven de grond zit. Voederhuisjes met een gewichtsmechanisme zijn de beste reserve als je tuin die afstand niet toelaat. Zaad met chilipeper en saffloer helpen een beetje. Vet, sprays en snufjes helpen meestal niet.

In Nederland en België gaat het vrijwel altijd om de rode eekhoorn, een inheemse en beschermde soort die veel mensen juist graag in de tuin zien. Het doel is dus niet om eekhoorns te verjagen of te schaden, maar om te voorkomen dat ze het vogelvoer leeghalen. Afschermen is daarvoor de juiste aanpak.

Snel antwoord: middelen tegen eekhoorns op een rij

Hoe we deze gids hebben samengesteld

We hebben deze producten en methoden niet zelf getest. Deze gids is gebaseerd op richtlijnen van Project FeederWatch van het Cornell Lab of Ornithology, Mass Audubon, de University of Nebraska-Lincoln en het Home and Garden Information Center van Clemson University, aangevuld met productspecificaties van fabrikanten en patronen in geverifieerde ervaringen van gebruikers met eekhoornbestendige voederhuisjes en kappen. Die Amerikaanse bronnen gaan vooral over grijze eekhoorns, maar de natuurkunde van springen en klimmen geldt net zo goed voor onze rode eekhoorn.

Waarom zijn eekhoorns zo moeilijk bij het voederhuisje weg te houden?

Eekhoorns zijn sterk, lenig en geduldig. Ze klimmen tegen bijna elk oppervlak met wat structuur op, zoals hout, baksteen, houten palen en ruwe schors. Ze springen ver, zowel omhoog als opzij, en ze laten zich vanaf takken boven het voederhuisje naar beneden vallen.

De getallen zijn belangrijk, want elke werkende methode is erop gebouwd. Mass Audubon schrijft dat eekhoorns ongeveer 1,8 meter recht omhoog kunnen springen en zich vanaf een boom of gebouw naar een voederhuisje op zo’n 3 meter afstand kunnen lanceren. De University of Nebraska-Lincoln noemt een verticale sprong tot ongeveer 1,5 meter en raadt aan voederhuisjes in elke richting op minstens 3 meter van springpunten te zetten.

Eekhoorns leren ook snel. Een verdediging die een week standhoudt, kan falen zodra één eekhoorn het trucje doorheeft. Daarom werken de methoden die op natuurkunde, afstand en gladde oppervlakken vertrouwen, en niet de methoden die eekhoorns proberen af te schrikken.

Stap 1: zet het voederhuisje waar eekhoorns er niet naartoe kunnen springen

De plek doet het meeste werk. Loop voordat je iets koopt door je tuin en zoek een plek op minstens 3 meter van:

• Boomstammen en overhangende takken, ook takken boven het voederhuisje
• Schuttingen, balkonhekken en muren
• Daken, schuurtjes en dakgoten
• Tuinmeubels, barbecues en plantenbakken waar een eekhoorn op kan klimmen

Sommige gespecialiseerde winkels voor vogelvoer adviseren 3 tot 3,5 meter om aan de veilige kant te zitten. Bedenk dat bomen groeien, dat er in de winter soms sneeuw onder de paal ligt en dat er nieuwe tuinmeubels bijkomen. Controleer de plek elk seizoen opnieuw.

De plek doet er ook toe voor de vogels. Project FeederWatch raadt ongeveer 3 meter van dekking aan als goed compromis tussen beschutting voor vogels en geen springplank voor eekhoorns en katten, dus dezelfde plek werkt vaak voor beide doelen. Onze gids over waar je een voederhuisje neerzet gaat dieper in op afstand tot ramen en dekking.

Stap 2: monteer het op een gladde paal met een eekhoornkap

Een gladde metalen paal is moeilijker te beklimmen dan hout, maar eekhoorns komen toch tegen veel palen op. De kap houdt ze tegen.

Project FeederWatch noemt een eekhoornkap “meestal de beste manier” om eekhoorns bij het zaad weg te houden. Er zijn twee soorten.

Cilinder- of kachelpijpkappen

Een cilinderkap, ook wel kachelpijpmodel genoemd, zit om de paal onder het voederhuisje. Een eekhoorn klimt omhoog, komt bij de open onderkant van de koker en vindt daar niets om zich aan vast te houden. Langere cilinders houden ook grotere klimmers tegen, zoals een steenmarter die om een korte kap heen kan reiken.

Plaatsing: zet de onderrand van de kap minstens 1,4 tot 1,5 meter boven de grond, volgens de richtlijnen van gespecialiseerde winkels. Lager dan dat kan een eekhoorn eroverheen springen.

Kegel- of schijfkappen

Een kegel- of schijfkap zit om de paal en loopt naar buiten wijd uit. Hij werkt als hij breed genoeg is en hoog genoeg hangt. Kegels worden soms ook onder een voederhuisje op een vierkante houten paal gebruikt.

Zo zet je paal en kap goed op

1. Kies de plek op minstens 3 meter van elk springpunt.
2. Zet de paal diep genoeg in de grond zodat hij rechtop blijft en niet wiebelt. Een scheve paal brengt het voederhuisje dichter bij springpunten.
3. Monteer de kap zo dat de onderrand minstens 1,4 tot 1,5 meter boven de grond zit.
4. Hang de voederhuisjes boven de kap, niet ernaast. Voederhuisjes aan lange armen die buiten de kap uitsteken, zijn met een sprong te bereiken.
5. Controleer de grond eronder. Plantenbakken, stenen of sneeuwhopen onder de kap verhogen het springpunt.

Onze uitleg over eekhoornkappen bespreekt maten en montage, en in ons overzicht van de beste voederpalen en eekhoornkappen vergelijken we complete systemen.

Onze keuze voor een kap: een cilindervormige eekhoornkap voor een ronde paal

De kap uit het Engelstalige origineel van deze gids is een Amerikaans merk dat hier nauwelijks te koop is. Zoek daarom naar een metalen cilinderkap die past bij de diameter van je paal. Let op drie dingen: metaal in plaats van dun plastic, een lengte die ruim genoeg is voor een eekhoorn om niet omheen te kunnen reiken, en een bevestiging die niet scheef zakt. Op papier is dit een eenvoudig, duurzaam ontwerp, en cilinderkappen krijgen in ervaringen van gebruikers over het algemeen goede beoordelingen als ze op de juiste hoogte zitten. Het aanbod verschilt per land, dus controleer de maten voordat je bestelt.

Sla hem over als: je voederhuisje aan een boom hangt. Een kap voor een paal werkt alleen op een paal.

Bekijk de prijs op Amazon

Stap 3: hangt je voederhuisje aan een boom, gebruik dan een hangende kap

Soms is een tak de enige mogelijkheid. Hang dan een brede koepelvormige kap boven het voederhuisje, zodat eekhoorns niet langs het ophangkoord naar beneden kunnen klimmen.

Richtlijnen van gespecialiseerde winkels noemen een hangende kap van minstens 45 centimeter doorsnede, met 60 tot 90 centimeter ruimte tussen de tak en de bovenkant van de kap. Die afstand maakt het moeilijker voor een eekhoorn om zich langs de koepel te laten vallen.

Het zwakke punt is springen van opzij. Hangt het voederhuisje binnen ongeveer 3 meter van de stam of andere takken, dan kan een eekhoorn er rechtstreeks naartoe springen en de kap overslaan. Hang het zo ver mogelijk naar buiten aan de tak en combineer het met een voederhuisje met gewichtsmechanisme.

De University of Nebraska-Lincoln beschrijft ook een horizontale draad tussen twee steunen, geregen door stukken plastic buis die gaan draaien als een eekhoorn erop stapt. Houd de uiteinden van de draad buiten springbereik.

Stap 4: gebruik een voederhuisje met gewichtsmechanisme

Als de afstanden niet meewerken, is een voederhuisje met gewichtsmechanisme het beste alternatief. Deze voederhuisjes hebben een mantel of zitstok met een veer. Het gewicht van een kleine vogel doet niets. Het gewicht van een eekhoorn trekt de mantel over de voeropeningen.

Onze keuze: een voedersilo met instelbaar gewichtsmechanisme

In het Engelstalige origineel kozen we een bekend Amerikaans model dat hier niet overal verkrijgbaar is. Het ontwerp zelf is wel breed te koop: een buissilo met een metalen buitenmantel die naar beneden zakt als er te veel gewicht aan hangt. Kies bij voorkeur een model met een instelbare veer. Dat is in onze streken extra belangrijk, want een rode eekhoorn is veel lichter dan de grijze eekhoorn uit Noord-Amerika en Groot-Brittannië. Een mechanisme dat op een zware grijze eekhoorn is afgesteld, reageert daardoor misschien niet op een rode. Zet de veer zo gevoelig dat hij bij een eekhoorn sluit, maar niet bij een mees of vink. Een model dat je zonder gereedschap uit elkaar haalt, is veel makkelijker schoon te houden. Beschikbaarheid en uitvoeringen verschillen per land.

Sterke punten: werkt dicht bij bomen en schuttingen, is in te stellen op jouw vogels, heeft vaak een grote inhoud en is makkelijk schoon te maken.

Nadelen: eekhoorns blijven erop klimmen en het proberen, en zwaardere vogels kunnen bij sommige standen de openingen sluiten.

Sla het over als: je wilt dat gaaien, houtduiven en andere grote vogels aan hetzelfde voederhuisje eten.

Bekijk de prijs op Amazon

Meer mogelijkheden, zoals voederhuisjes met zaadbak en andere buismodellen, vind je in ons overzicht van de beste eekhoornbestendige voederhuisjes.

En voederhuisjes in een kooi?

Bij een kooimodel zit een buissilo in een kooi van draad. Kleine vogels zoals mezen, vinken en heggenmussen glippen door de openingen, terwijl eekhoorns er niet bij kunnen. Het nadeel is dat de kooi ook grotere vogels buitenhoudt, zoals merels, gaaien, spechten en duiven. Een kooimodel werkt het best als één voederplek tussen andere.

Stap 5: pas het voer aan

Voerkeuze houdt een vastberaden eekhoorn niet in zijn eentje tegen, maar kan je voederhuisje wel een stuk minder aantrekkelijk maken.

Saffloer en nyjer

De University of Nebraska-Lincoln raadt saffloer en nyjerzaad aan, omdat die vogels trekken en eekhoorns ontmoedigen. Saffloer is een wit zaad met een bittere smaak die eekhoorns en ook spreeuwen vaak laten liggen; mezen, groenlingen en duiven eten het wel. Nyjer is piepklein en hoort in een speciale silo met kleine openingen, waar putters en sijzen op afkomen. Lees onze gidsen over saffloer als vogelvoer en vogelvoer dat eekhoorns niet eten.

Zaad met chilipeper

Zaad dat is behandeld met capsaïcine, de stof die chilipepers heet maakt, is een van de interessantere opties. Vogels voelen het branderige gevoel niet zoals zoogdieren dat doen, dus ze eten het gewoon. Eekhoorns voelen de hitte wel.

Het Home and Garden Information Center van Clemson University bekeek deze aanpak en vond wisselende resultaten: sommige eekhoorns werden eerst afgeschrikt en kwamen later terug, en sommige leken er zelfs aan te wennen. Dezelfde beoordeling liet zien dat eekhoornkappen op voederpalen het probleem vollediger oplosten.

Ga voorzichtig om met chilizaad. Draag rubberen handschoenen, raak je gezicht niet aan, let op stuivend peperpoeder en houd honden weg van resten onder het voederhuisje.

Onze keuze voor voer: vogelvoer met chilipeper

Het Amerikaanse merk uit het Engelstalige origineel is hier niet gewoon te koop. In Europa is het aanbod van vogelvoer met chili kleiner en wisselt het per land en winkel. Kies bij voorkeur gepelde zonnebloempitten met chili, want die laten weinig rommel onder het voederhuisje achter. Ervaringen van gebruikers zijn wisselend over het effect op eekhoorns, wat overeenkomt met de bevindingen van Clemson.

Sla het over als: je huisdieren hebt die onder voederhuisjes zoeken, of als jouw eekhoorn de hitte al negeert.

Bekijk de prijs op Amazon

Stap 6: geef eekhoorns hun eigen voer, op afstand

Project FeederWatch stelt voor eekhoorns af te leiden met voer op een plek op enige afstand van je voederhuisjes. Eekhoorns kiezen de makkelijke maaltijd en besteden minder tijd aan jouw voederhuisje.

In Nederland en België is dit voor veel mensen een aantrekkelijke optie, omdat ze de rode eekhoorn graag zien. Een eenvoudige eekhoornvoerbak met een klepdeksel, gevuld met ongebrande en ongezouten hazelnoten of walnoten, geeft eekhoorns een eigen plek. Dit werkt het best in grotere tuinen, en het heeft een nadeel: je houdt eekhoorns wel in de buurt. De University of Nebraska-Lincoln raadt bewust voeren van eekhoorns af omdat het ziekte en agressief gedrag kan bevorderen; die waarschuwing gaat over drukke Amerikaanse populaties, maar hygiëne en matig voeren zijn overal verstandig. Beslis op basis van je tuin en je eigen voorkeur.

Welke eekhoorns komen bij voederhuisjes?

Weten welke eekhoorn je hebt, helpt bij het kiezen van de juiste verdediging.

• Rode eekhoorns zijn in Nederland en België de gewone gasten bij voederhuisjes, vooral in tuinen bij bos of met oude bomen. Ze zijn relatief licht, dus controleer of de veer van een voederhuisje met gewichtsmechanisme gevoelig genoeg staat. Ze zijn beschermd: vangen, verplaatsen of verstoren is niet de bedoeling.
• Grijze eekhoorns komen voor in Groot-Brittannië, Ierland en delen van Italië, niet als gevestigde soort in Nederland of België. De bronnen voor deze gids gaan vooral over hen, en zij zijn de reden voor de regel van 3 meter.
• Siberische grondeekhoorns zijn uitgezette exoten die op enkele plekken in België en Nederland leven. Ze eten vooral gemorst zaad onder voederhuisjes.

Welke soort het ook is, dezelfde natuurkunde geldt: houd voederhuisjes buiten springbereik en zet een glad obstakel in de weg van klimmers.

Wat werkt niet, of doet schade?

Vet, vaseline en kleverige lagen

Smeer geen vet, vaseline, olie of kleverige middelen op palen. De University of Nebraska-Lincoln waarschuwt dat die de vacht van eekhoorns en andere dieren doen samenklonteren en ze kwetsbaar maken voor kou. Vogels die ermee in aanraking komen, kunnen hun veren vervuilen.

Zelfgemaakte pepersprays en peperpoeder

Zelf gemengd peperpoeder waait rond en kan in je ogen komen, in de ogen van je huisdieren en in die van vogels in de buurt. Wil je capsaïcine gebruiken, koop dan kant-en-klaar behandeld zaad.

Nepuilen en afschrikapparaten

Plastic uilen en vergelijkbare lokfiguren worden veel verkocht. Eekhoorns wennen aan alles wat nooit beweegt of verandert. We vonden geen sterk bewijs dat nepuilen of ultrasone apparaten eekhoorns op lange termijn bij voederhuisjes weghouden.

Vangen en verplaatsen

De rode eekhoorn is in Nederland en België een beschermde soort. Vangen en verplaatsen is daarom geen optie voor tuinbezitters, en verplaatsen maakt vaak alleen ruimte vrij voor andere eekhoorns. Twijfel je over wat mag, raadpleeg dan je provincie of de natuurorganisatie in je regio.

En steenmarters, ratten en muizen?

Andere zoogdieren komen op hetzelfde zaad af:

• Steenmarters zijn ‘s nachts actief, goede klimmers en kunnen om korte kappen heen reiken. Gebruik een langere cilinderkap en overweeg voederhuisjes ‘s nachts binnen te halen.
• Ratten en muizen eten gemorst zaad onder voederhuisjes. Hark regelmatig resten weg, gebruik een opvangschaal of stap over op gepeld zaad om minder rommel te hebben. Zie onze gids over strooivrij vogelvoer.
• Wasberen worden in sommige grensstreken met Duitsland af en toe gezien. Waar ze voorkomen, helpt het om voederhuisjes ‘s nachts binnen te halen.

Veelgemaakte fouten bij eekhoornbestendig maken

• Kap te laag. Een kap op 90 centimeter tot 1,2 meter is voor een eekhoorn een opstapje, geen obstakel.
• Paal te dicht bij een springpunt. Een afstand van 2,5 meter is niet genoeg. Meet 3 meter of meer.
• Voederarmen die buiten de kap uitsteken. Eekhoorns springen naar de arm en slaan de kap over.
• De takken erboven vergeten. Een tak 1,8 meter boven het voederhuisje is een route naar beneden.
• Goedkope, dunne hangende kappen. Kleine koepels laten eekhoorns eromheen reiken.
• Voedertafels te vol doen. Gemorst zaad trekt eekhoorns naar de voet van de paal, waar ze je verdediging blijven testen.
• Na één mislukking opgeven. Zoek precies uit hoe de eekhoorn erop komt en los die route op.

Zo ontdek je hoe een eekhoorn erop komt

Bereiken eekhoorns het voederhuisje nog steeds, kijk dan een ochtend mee en let op:

1. Een sprong van opzij. Meet de afstand tot de dichtstbijzijnde schutting, tak of daklijn.
2. Een val van boven. Kijk omhoog naar takken.
3. Een klim langs de kap. Controleer of de kap wiebelt, scheef hangt of te laag zit.
4. Een sprong vanaf de grond. Meet de hoogte van de onderrand van de kap.
5. Een opstapje dat je over het hoofd zag. Plantenbakken, een barbecue, sneeuw of een vogelbad bij de paal helpen allemaal mee.

Los de route op die je vindt en kijk opnieuw. De meeste opstellingen hebben een of twee aanpassingen nodig voordat ze standhouden.

Bronnen

• Feeding Birds: Squirrels (Project FeederWatch)
• Feeder Placement (Project FeederWatch)
• Bird Feeding Best Practices (Mass Audubon)
• Preventing Conflicts With Tree Squirrels (University of Nebraska-Lincoln)
• Too Hot to Handle: My Review of Spicy Bird Seed (Clemson HGIC)
• Vogelbescherming Nederland
• Natuurpunt