Saffloer als vogelvoer: voor mezen en vinken, niet voor spreeuwen

Saffloer is het zaad om toe te voegen als spreeuwen of eekhoorns je zonnebloemvoer leeghalen en je mezen, vinken en boomklevers wilt blijven zien. In Noord-Amerika is saffloer een bekend middel tegen spreeuwen en troepialen, en veel spreeuwen, en ook een deel van de eekhoorns, laten het liggen. Het is geen wondermiddel: de meeste vogels geven nog steeds de voorkeur aan zonnebloempitten, en sommige eekhoorns eten saffloer toch. Maar als tweede zaad, of als vervanging wanneer ongewenste gasten de overhand krijgen, verdient het een plek.

Een eerlijke kanttekening vooraf: het meeste onderzoek en de meeste praktijkervaring met saffloer komen uit Noord-Amerika, waar het veel gangbaarder is. In Nederland en België is saffloer minder bekend en minder breed verkrijgbaar. Wat hieronder over Europese vogels staat, is gebaseerd op wat vogelvoerders hier melden en op de manier waarop dezelfde vogelfamilies elders reageren. Test het dus in je eigen tuin.

Kort antwoord: is saffloer de moeite waard?

• Ja, als mezen, groenlingen, boomklevers en tortels je belangrijkste bezoekers zijn en spreeuwen of eekhoorns je zonnebloemvoerders leeghalen.
• Vogels die het meestal eten: koolmees, pimpelmees, boomklever, groenling, appelvink, turkse tortel, houtduif en soms Vlaamse gaai en grote bonte specht.
• Dieren die het vaak mijden: spreeuwen en veel eekhoorns.
• Nadelen: minder soorten dan zonnebloempitten, een gewenningsperiode en eekhoornbestendigheid die per tuin verschilt.
• Overstappen: bied het apart aan in een voederhuisje of op een voertafel en geef vogels een week of langer.

Wat is saffloer?

Saffloer (Carthamus tinctorius), ook wel saffraandistel of valse saffraan genoemd, is een eenjarige, distelachtige plant met rode, oranje, gele of witte bloemen, oorspronkelijk uit Azië en Afrika. Het gewas wordt vooral geteeld voor spijsolie. Vogelzaad is een bijmarkt.

Het zaad is wit tot gebroken wit, iets puntig en een tikje kleiner dan een zwarte zonnebloempit. Het lijkt op een witte zonnebloempit. Elk zaadje zit in een dunne maar taaie dop.

Waarom veel ongewenste gasten het mijden

Saffloer smaakt bitter. Veel vogelsoorten verdragen die smaak of raken eraan gewend, maar andere, zoals spreeuwen, mijden saffloervoerders. Veel eekhoorns reageren hetzelfde als er ander voer beschikbaar is. Het zaad doet deze dieren geen kwaad; ze kiezen gewoon voor iets anders.

Wit of goudgeel saffloer

De meeste zakken bevatten gewoon wit saffloer. In Noord-Amerika worden ook goudgele rassen verkocht, met een dunnere dop. In Europese winkels kom je die zelden tegen. Beide worden op dezelfde manier gebruikt. Het witte zaad is verreweg het makkelijkst te vinden.

Welke vogels eten saffloer?

Dit is wat vogelvoerders in onze streken melden, met regionale verschillen.

De wisselende meldingen over huismussen zijn een goede herinnering: voorkeuren verschillen per streek. Je eigen vogels beslissen.

Eten eekhoorns saffloer?

Vaak niet, maar het is niet eekhoornvrij.

Veel vogelvoerders melden dat eekhoorns saffloer negeren zolang er zonnebloempitten in de buurt zijn, en fabrikanten verkopen saffloer op basis van die afkeer. Aan de andere kant melden sommige tuinbezitters, ook in Amerikaans onderzoek, dat hun eekhoorns saffloer zonder problemen opeten.

De eerlijke conclusie: saffloer maakt je voerder minder aantrekkelijk voor veel eekhoorns, vooral als er makkelijker voer is. Hongerige eekhoorns in schrale tijden, of eekhoorns die leren dat het eetbaar is, nemen het toch. Gebruik saffloer als één laag en combineer het met fysieke bescherming. Onze gids over maat en plaatsing van een eekhoornkap behandelt de fysieke kant, en vogelvoer dat eekhoorns niet eten vergelijkt andere afschrikkende voersoorten, zoals voer met chili. Bedenk dat de rode eekhoorn in Nederland en België beschermd is: ontmoedigen mag, schaden niet.

Saffloer of zwarte zonnebloempitten?

De les: begin met zwarte zonnebloempitten en voeg saffloer toe of stap over zodra ongewenste gasten het grootste probleem worden.

Zo laat je vogels overstappen op saffloer

Vogels zijn gewoontedieren. Als er altijd zonnebloempitten waren, negeren veel vogels saffloer eerst. Deze stappen geven de overstap de beste kans.

1. Kies één voerder. Voederhuisjes en voertafels werken het best, omdat vogels er stevig kunnen staan en het zaad goed zien.
2. Bied saffloer apart aan. In een mengsel eten vogels er vaak omheen. Gebruik puur saffloer in die voerder.
3. Haal de concurrentie tijdelijk weg. Staan er elders zonnebloempitten, dan gaan veel vogels daar eerst heen. Overweeg een week of twee geen zonnebloemzaad te geven.
4. Of meng geleidelijk. Een alternatief is beginnen met vooral zonnebloempitten plus wat saffloer, en het aandeel saffloer om de paar dagen te verhogen tot het volledig saffloer is.
5. Strooi een beetje op een lage voertafel voor tortels, houtduiven en andere grondeters.
6. Geef het tijd. Reken op een week of langer voordat vogels het accepteren.
7. Begin klein. Koop eerst een kleine zak om te zien hoe de vogels bij jou reageren, voordat je in bulk koopt.

Beste voerders voor saffloer

• Voederhuisjes: de beste keuze. Een brede rand om op te zitten past bij groenlingen, appelvinken en tortels.
• Voertafels: makkelijk voor groenlingen, tortels en houtduiven. Kies een bodem van gaas en houd hem schoon. Voertafels maken het ook makkelijker voor andere soorten om bij eventueel zonnebloemzaad te komen, dus houd ze alleen voor saffloer als overlast de reden is.
• Voedersilo’s met grotere openingen: mezen en boomklevers gebruiken ze goed. Controleer of de openingen groot genoeg zijn voor saffloer en niet de smalle spleten van een nyjersilo zijn.
• Voerders die op gewicht sluiten: combineer saffloer met een voerder die dichtgaat onder het gewicht van een eekhoorn of een groep spreeuwen, voor een dubbele verdediging.

Ons overzicht van voerders voor groenling, appelvink en andere vogels met een stevige snavel bespreekt voederhuisjes en voertafels die bij saffloer passen, en het beste zaad voor vogels met een zware snavel vergelijkt saffloer met zonnebloempitten en mengsels.

Saffloer inzetten tegen spreeuwen

Groepen spreeuwen kunnen een voerder in een paar minuten leeghalen, zeker in de late zomer en herfst, als jonge vogels in grote troepen rondtrekken. Omdat spreeuwen saffloer meestal mijden, is het een van de effectiefste middelen tegen hen.

• Maak saffloer het enige zaad in bereikbare voerders zolang de spreeuwen komen.
• Haal vetbollen, vetblokken en open schalen met zonnebloempitten tijdelijk weg, want die trekken spreeuwen.
• Blijf saffloer geven als ze vertrokken zijn. Zodra de groepen doortrekken, kun je ander voer terugzetten.

Onze gids over spreeuwen weren bij de voerplek gaat dieper in op voerders en timing. Spreeuwen zijn overigens gewone, nuttige vogels die in Nederland de afgelopen decennia in aantal zijn achteruitgegaan. Het doel is dat ze niet al het voer opeisen, niet dat ze helemaal wegblijven.

Wanneer geef je het best saffloer?

Saffloer werkt in elk seizoen, maar is op bepaalde momenten het nuttigst.

• Late zomer en herfst: jonge spreeuwen trekken in groepen rond en ontdekken voerplekken. Overstappen op saffloer houdt mezen en vinken op bezoek terwijl de groepen elders zoeken.
• Voorjaar: in het broedseizoen komen spreeuwenouders vaak voer halen voor hun jongen. Een saffloervoerder kan dan helpen.
• Winter: saffloer is een prima wintervoer voor mezen, boomklevers en groenlingen. Veel mensen geven het in de winter naast zwarte zonnebloempitten, als de meeste soorten extra energie nodig hebben.

Een flexibele aanpak: houd het hele jaar één voerder met saffloer en wissel bij de andere voerders tussen zonnebloem en saffloer naarmate de overlast toe- of afneemt.

Is saffloer voedzaam voor vogels?

Ja. Saffloer is een oliezaad en daarmee rijk aan vet, de geconcentreerde energie die kleine vogels nodig hebben om koude nachten door te komen. Het precieze vet- en eiwitgehalte verschilt per oogst en leverancier, dus kijk op het etiket van de zak die je koopt.

Saffloer hoort niet lang het enige voer in een tuin te zijn als je variatie wilt, gewoon omdat minder soorten het eten. Onthoud in lente en zomer dat de meeste zangvogels hun jongen insecten voeren, geen zaad. Inheemse planten, een tuin zonder bestrijdingsmiddelen en schoon water doen meer voor broedende vogels dan welk zaad ook.

Mengsels met saffloer

Je ziet mengsels die saffloer combineren met zonnebloempitten, gestreepte zonnepitten en soms pinda’s of fruit. Dat kan goed voer zijn, maar weet wat je koopt.

• Tegen overlast werkt een mengsel minder goed. Spreeuwen en eekhoorns eten het zonnebloemdeel toch, en ze gooien de saffloer misschien opzij om erbij te komen. Is overlast de reden, koop dan puur saffloer.
• Voor meer soorten is een mengsel prima. Mezen en vinken eten beide zaden, en een mengsel verbreedt de groep bezoekers.
• Lees de volgorde van de ingrediënten. Ingrediënten staan op gewicht, het grootste eerst. Een saffloermengsel dat tarwe of milo als eerste noemt, bestaat vooral uit vulling.

Waar let je op bij een zak saffloer?

1. Schoon zaad. Weinig stof, weinig gebroken zaden en geen stengels of vuil.
2. Versheid. Het zaad hoort neutraal te ruiken, niet muf of zuur.
3. Geen klonten of spinsel. Klonten wijzen op vocht, spinsel op voorraadmotten.
4. Puur saffloer, tenzij je bewust een mengsel wilt.
5. Een formaat dat je opkrijgt, binnen een paar maanden onder normale omstandigheden.

Het aanbod van saffloer verschilt per land en per winkel. In Nederland en België vind je het vooral bij gespecialiseerde vogelvoerwinkels, sommige tuincentra en webwinkels.

Nadelen van saffloer

1. Minder soorten. Putters en sijzen hebben veel meer belangstelling voor zonnebloemkernen en nyjerzaad. Een tuin met alleen saffloer is stiller dan een tuin met zonnebloempitten.
2. Langzame acceptatie. Reken op een aanloopperiode terwijl vogels het nieuwe voer leren kennen.
3. Wisselende eekhoornbestendigheid. Sommige eekhoorns eten het. Laat de eekhoornkap niet weg op basis van de reputatie alleen.
4. Regionale verschillen. Een zaad dat in de ene tuin spreeuwen weghoudt, wordt in een andere door huismussen gegeten.
5. Verkrijgbaarheid. Saffloer ligt minder vaak in de winkel dan zonnebloempitten, dus plan je aankopen vooruit.

Wat als saffloer in jouw tuin niet werkt?

Soms raken vogels nooit aan saffloer gewend, of eten de dieren die je wilde weren het toch. Loop deze punten na voordat je opgeeft.

• Vogels negeren het na twee weken. Controleer of er geen ander zaad in de buurt ligt dat ze liever hebben. Liggen er ergens zonnebloempitten, ook bij de buren, dan blijven veel vogels daarheen gaan. Probeer het opnieuw in de late herfst of winter, als natuurlijk voedsel schaars is en vogels eerder iets nieuws proberen.
• Eekhoorns eten het. Jouw eekhoorns hebben geleerd dat het voedsel is. Vertrouw dan op fysieke maatregelen: een goed geplaatste eekhoornkap, een paal ver van springplekken of een voerder die op gewicht sluit.
• Huismussen eten het. Meldingen verschillen per streek. Probeer een voerder die vogels met een stevige snavel bevoordeelt en haal open voertafels weg.
• Spreeuwen blijven komen. Een paar individuen proberen het misschien, vooral jonge vogels. De meeste groepen verliezen hun interesse als saffloer het enige voer is, dus haal alle andere voerbronnen een tijdje weg.
• Er komen alleen groenlingen en tortels. Dat kan de prijs zijn. Hang een tweede voerder met nyjerzaad voor putters, of in de winter vet voor spechten en mezen, op afstand van de probleemplek.

Werkt saffloer nog steeds niet, dan is het geen slecht zaad, maar gewoon niet het juiste middel voor jouw tuin. Voer met chili en fysieke barrières zijn de volgende opties tegen eekhoorns.

Saffloer bewaren

Saffloer bewaar je ongeveer zoals zonnebloempitten. Doe het in een afgesloten metalen of stevige kunststof bak op een koele, droge plek, buiten bereik van knaagdieren. De dop beschermt het beter dan gepelde zonnebloemkernen, maar vocht leidt nog steeds tot schimmel. Gooi zaad weg dat muf ruikt of samenklontert. Onze gids over vogelvoer bewaren bespreekt bakken, ongedierte en houdbaarheid.

Veelgemaakte fouten met saffloer

1. Het door zonnebloempitten mengen en resultaat verwachten. Vogels pikken de zonnebloempitten eruit en gooien de saffloer weg. Bied het apart aan.
2. Na twee dagen opgeven. Geef het een week of langer.
3. Een nyjersilo met smalle openingen gebruiken. Saffloer loopt niet door nyjeropeningen.
4. Alleen op saffloer vertrouwen tegen eekhoorns. Combineer het met een eekhoornkap of eekhoornbestendige voerder.
5. Meteen een enorme zak kopen. Test met een kleine zak.
6. Gemorst zaad laten liggen. Ook zaad dat vogels niet willen, rot op natte grond en kan knaagdieren trekken.

Hoe we kozen

We hebben zelf geen voederproeven gedaan. Deze gids is gebaseerd op zaadadvies van het Cornell Lab of Ornithology en Project FeederWatch, informatie van Europese vogelorganisaties zoals Vogelbescherming Nederland en Natuurpunt over voeren in de tuin, productinformatie van fabrikanten en patronen in geverifieerde klantbeoordelingen over hoe vogels en eekhoorns op saffloer reageren. Voor de producttypes zochten we puur saffloerzaad in kleine zakken, zodat een eerste test praktisch is. Merken die in de Engelstalige versie worden genoemd, zijn Amerikaans en hier nauwelijks verkrijgbaar; het aanbod verschilt per land.

Wit saffloerzaad in een kleine zak

Puur wit saffloer in een zak van ongeveer 1 tot 2,5 kg. Het kleine formaat is precies het punt: zo test je saffloer in één voerder voordat je meer koopt. Kopers melden vaak dat mezen en groenlingen het oppakken, terwijl de resultaten bij eekhoorns wisselen, wat past bij de onafhankelijke adviezen hierboven.

Sla het over als je al weet dat je vogels saffloer eten en je meerdere voerders vult.

Bekijk de prijs op Amazon

Saffloerzaad in een grootverpakking

Puur saffloer in een zak van 5 kg of meer, voor tuinen waar het al is ingeburgerd. Let op schoon zaad met weinig stof en een zak die je goed kunt afsluiten.

Sla het over als je saffloer nog niet in je eigen tuin hebt getest.

Bekijk de prijs op Amazon

Bronnen

• Cornell Lab of Ornithology, All About Birds: gids voor zaadsoorten
• Project FeederWatch: vogels voeren
• Vogelbescherming Nederland
• Natuurpunt
• Sovon Vogelonderzoek Nederland