Waarom roepen uilen? Betekenis van de roep en wanneer

Waarom roepen uilen? Vooral om te laten weten dat een territorium bezet is en om in het donker contact te houden met de partner. Een roep draagt ‘s nachts ver door bos en tuin, juist wanneer de meeste uilen actief zijn. Het meest hoor je ze in de herfst en winter: dan zoeken jonge uilen een eigen plek en baltsen de paren voor een vroeg broedseizoen.

Een uil die in oktober bij je huis roept, doet dat dus niet zomaar. Meestal is het een vaste bewoner die buren en nieuwkomers vertelt waar zijn grens loopt, of een paar dat even contact maakt. De details verschillen per soort. Hieronder lees je wat elke roep betekent, wanneer je hem hoort en hoe je weet wie er roept.

Waarom roepen uilen eigenlijk?

Uilen roepen om een territorium te claimen en te verdedigen en om met hun partner te communiceren. Omdat ze ‘s nachts jagen, doet geluid bij hen het werk dat kleurige veren of ochtendzang bij andere vogels doen.

In een roep zitten twee boodschappen door elkaar:

• “Blijf weg.” Volgens de BTO roepen bosuilparen op een vast territorium om jonge vogels te ontmoedigen zich in de buurt te vestigen. Het Cornell Lab beschrijft hoe de Amerikaanse oehoe zijn territorium met diepe, zachte roepen aankondigt en met krachtig roepen verdedigt.
• “Ik ben hier.” Partners antwoorden elkaar. Bosuilen wisselen een lange roep en een scherpe contactroep af, en paren van Amerikaanse soorten zingen echte duetten.

Een territorium is voor een uil veel waard. De BTO schrijft dat bosuilen ouder dan 20 jaar kunnen worden en vaak hun hele leven hetzelfde territorium houden, soms zelfs dezelfde boomholte of nestkast. Een paar met een goed stuk bos of park heeft dus alle reden om dat te blijven melden.

Is hoe-hoe en kie-wiek één uil of twee?

Meestal twee. Het bekende “hoe-hoe … kie-wiek” van de bosuil is een gesprek tussen een mannetje en een vrouwtje, geen lied van één vogel.

Vogelbescherming Nederland beschrijft het zo: de lange, trillende roep is van het mannetje, het scherpe kie-wiek komt vooral van het vrouwtje. De Woodland Trust en de BTO in Groot-Brittannië en de LPO in Frankrijk geven dezelfde verdeling. Het vrouwtje gebruikt kie-wiek vooral als contactroep, het mannetje markeert met zijn hoe-hoe zijn territorium.

In het Engels heet dit duet “twit-twoo”. Daardoor denken veel mensen dat het om één geluid gaat, maar je luistert bijna altijd naar een paar.

Wanneer roepen uilen het meest?

In de herfst en winter, en bij veel soorten nog eens in de late winter. Zo zit dat:

• Herfst: jonge uilen trekken weg. Jongen uit het voorjaar worden zelfstandig en zoeken een eigen territorium. De BTO schrijft dat bosuilen in de herfst het luidruchtigst zijn, omdat de bewoners die jongen wegjagen.
• Herfst en vroege winter: balts. NABU schrijft dat je de bosuil vooral in herfst en winter hoort, omdat dan de balts en de paarvorming plaatsvinden. Ook de Woodland Trust noemt herfstavonden als de tijd waarop bosuilen het meest roepen.
• Late winter: voor de eieren. Uilen broeden vroeg. Volgens de LPO vinden bosuilparen elkaar vaak in november en december, beginnen de eerste paringen in januari en volgen de eieren begin maart. NABU voegt toe dat bosuilen in de stad vaak al in januari leggen.

In het late voorjaar, als de jongen in het nest zitten, neemt het roepen meestal af. Dan hoor je eerder het bedelende piepen van jonge uilen.

Wat betekenen de verschillende uilenroepen?

Elke soort heeft een eigen repertoire, en niet elke uil roept hoe-hoe. Deze tabel zet de roepen op een rij die je in Nederland, België en Noord-Amerika het vaakst hoort.

Bronnen voor de tabel: BTO, Woodland Trust, Cornell Lab of Ornithology, Vogelbescherming Nederland en LPO, onderaan gelinkt.

Hoe hoor je het verschil tussen mannetje en vrouwtje?

Bij veel soorten klinkt het vrouwtje anders, vaak hoger. Zo kun je snel bepalen of je één vogel hoort of een paar.

• Bosuil: de lange roep is van het mannetje. Een scherp kie-wiek vlakbij is meestal het vrouwtje dat antwoordt. Volgens de LPO is het mannetje de enige die echt de lange roep laat horen.
• Ransuil: de Woodland Trust beschrijft de roep van het mannetje als een zachte hoe en die van het vrouwtje als een hogere hoe.
• Amerikaanse oehoe: beide geslachten roepen, maar volgens het Cornell Lab is het vrouwtje duidelijk hoger. Bij een duet hoor je twee stemmen afwisselen.

Hoor je alleen de lange roep en nooit een antwoord, dan luister je misschien naar een mannetje zonder partner dat reclame maakt, of naar een mannetje waarvan het vrouwtje buiten gehoorsafstand zit.

Waarom roepen uilen zo luid bij huizen?

Omdat veel uilen dichter bij mensen leven dan je zou denken. Vogelbescherming Nederland schrijft dat de bosuil niet alleen in bossen leeft, maar ook in stadsparken, op boerenerven en in groene woonwijken met oude bomen. Ook NABU meldt dat bosuilen in steden broeden en parken en tuinen gebruiken, zolang er oude holle bomen blijven staan.

De bosuil is bovendien een algemene vogel. Sovon schat het aantal in Nederland op 5.200 tot 6.400 paren (2018 tot 2020). In Frankrijk telt de LPO ongeveer 260.800 paren, en voor het Verenigd Koninkrijk geeft de BTO ongeveer 50.000 paren. Een straat met oude bomen kan dus makkelijk binnen het territorium van één paar liggen, en op windstille herfstavonden draagt de roep ver.

Betekent een roepende uil iets slechts?

Nee. In volksverhalen worden uilen vaak met onheil verbonden, maar de biologie is eenvoudig: een roep is een territoriaal en sociaal signaal, de uilenversie van een merel die vanaf de dakgoot zingt. Een roepende uil is juist een goed teken: er staan oude bomen, er zijn genoeg muizen en er is een rustige plek om overdag te zitten.

Houdt een uil je wakker, dan duurt dat zelden lang. Pieken vallen in de herfst en late winter, en het roepen neemt af zodra het broedseizoen goed op gang is.

Hoe vind je de uil die roept?

Eerst luisteren, dan kijken. Uilen zijn moeilijk te zien, dus gebruik hun roep om ze te lokaliseren.

1. Ga in de schemering naar buiten op windstille, droge herfstavonden. Dan roepen bosuilen volgens de BTO en de Woodland Trust het meest.
2. Let op de richting en wacht. Een roepende uil wisselt vaak tussen een paar vaste zitplekken langs de rand van zijn territorium.
3. Neem het op. Een app voor geluidsherkenning helpt de soort te bevestigen. Onze uitleg over Merlin Sound ID laat zien hoe je betrouwbare resultaten krijgt en wanneer je beter dubbel checkt.
4. Zoek overdag naar roestplekken. Kijk naar een uil die verscholen zit in klimop, een dichte conifeer of een holle stam, zoals op de foto bovenaan. Kleine vogels die luid alarmerend rond één plek fladderen, verraden vaak een rustende uil.
5. Houd afstand. Speel geen geluidsopnames af om uilen te lokken, zeker niet in het broedseizoen, en schijn niet met felle lampen op ze.

Een goede verrekijker helpt bij waarnemingen in de schemering. Onze gids over verrekijkers voor in de tuin bespreekt modellen die goed omgaan met weinig licht.

Hoe horen uilen elkaar zo goed?

Uilen vertrouwen meer op hun gehoor dan de meeste vogels, en dat past bij een leven van roepen en luisteren in het donker. Een roep werkt alleen als de buren hem horen en kunnen bepalen waar hij vandaan komt, en daar zijn uilen precies op gebouwd. Meer over het gehoor van vogels lees je in ons artikel over of vogels oren hebben.

Ook hun stille vlucht helpt: zachte veren dempen het vleugelgeluid, zodat een uil tijdens het vliegen kan blijven luisteren. In waarom uilen geruisloos vliegen lees je hoe dat werkt, en hoe ver een uil zijn kop kan draaien laat een ander deel van hun gereedschap zien.

Kun je uilen bij je huis helpen?

Ja, vooral door oude bomen te sparen en geen rattengif te gebruiken. NABU vraagt om oude holle bomen in de stad te beschermen tegen overdreven snoei voor de veiligheid, en raadt af om rodenticiden in tuinen en groen te gebruiken, omdat uilen vergiftigde muizen en ratten eten.

Waar natuurlijke holtes schaars zijn, kan een nestkast helpen. Onze gids voor uilenkasten geeft maten en plaatsing voor bosuil, kerkuil en steenuil. Benieuwd naar de andere nachtgeluiden die je hoort? Lees dan waarom vogels ‘s nachts fluiten. Over de grote uilen van Noord-Amerika lees je meer in onze portretten van de Amerikaanse oehoe en de gestreepte bosuil.

Bronnen

• Vogelbescherming Nederland: Bosuil
• BTO BirdFacts: Tawny Owl
• Woodland Trust: How to identify owl calls
• Cornell Lab, All About Birds: Great Horned Owl sounds en Barred Owl sounds
• NABU: Waldkauz, Vogel des Jahres
• LPO: Chouette hulotte