Drijvend eendenhuisje: kiezen, verankeren en beschermen

Een drijvend eendenhuisje is een klein onderkomen op een vlot dat op het water van een vijver of plas ligt. Het geeft eenden een droge rustplek en in het voorjaar een nestplek die vos, kat en andere landroofdieren moeilijk bereiken. Het werkt het best verankerd in rustig water vlak bij het riet, gevuld met droog gras en uiterlijk eind van de winter op zijn plek.

Eendenhuisjes lijken tuindecoratie, maar het idee erachter is serieus. Grondnesten van wilde eenden mislukken vaak, en watervogelbeschermers testen al tientallen jaren nestplekken boven het water. Deze gids laat zien welk eendenhuisje bij je vijver past, hoe je het verankert en vult, hoe je rovers weghoudt en wat een drijvend huisje wel en niet kan. De informatie komt van het Cornell Lab of Ornithology, Delta Waterfowl, handboeken voor natuurbeheer van wetlands en de KNJV, die onderzoek doet naar eendenkorven voor de wilde eend.

Waar dient een drijvend eendenhuisje voor?

Een drijvend eendenhuisje heeft twee taken: het hele jaar een veilige rustplek en in het voorjaar een nestplek. Op het water kunnen eenden uitrusten zonder dat een vos of kat door het gras naar ze toe sluipt.

Bij het broeden bewijst het huisje zijn nut. Volgens Cornell Lab nestelt de wilde eend normaal op de grond, op droog land vlak bij het water, verstopt onder gras en kruiden. Eieren en broedende vrouwtjes zijn daar makkelijke prooien. Volgens de KNJV gaat in Nederland minstens 60% van de eendennesten verloren, en Delta Waterfowl meldt dat grondbroedende wilde eenden in zijn Noord-Amerikaanse onderzoeksgebieden vaak in minder dan 10% van de gevallen succesvol broeden. Een nest met water eromheen neemt een groot deel van dat risico weg.

Handboeken voor wetlandbeheer zeggen hetzelfde over vlotten in het algemeen: roofzoogdieren komen er meestal niet, ze gaan mee op en neer met het waterpeil, en vogels gebruiken ze zowel om te rusten als om te broeden. Een drijvend eendenhuisje is de tuinversie van dat idee.

Welke eenden gebruiken een drijvend eendenhuisje?

Vooral de wilde eend (Anas platyrhynchos). Cornell Lab beschrijft dat wilde eenden in de stad en in de natuur kunstmatige nestgelegenheden graag gebruiken, en dat ze soms uit zichzelf op drijvende plantenmatten broeden.

Tamme eenden en siereenden gebruiken drijvende huisjes ook, voor schaduw en rust. Een veilig nachthok vervangen ze niet, daarover verderop meer.

Sommige soorten hebben iets anders nodig:

• Brilduiker en grote zaagbek broeden in boomholtes. Zij willen een hoge kast met een ovale invliegopening aan een paal of boom, geen huisje op een vlot. Onze gids over de eendennestkast behandelt maten en plaatsing voor deze holenbroeders.
• Andere watervogels gebruiken vlotten ook. De handboeken beschrijven begroeide vlotten met nestkorven voor eenden en duikers, kale grindvlotten voor sterns en steltlopers, en vlotten waarop watervogels in de winter rusten.

Weet je niet zeker welke eenden je vijver bezoeken? Onze gids eenden herkennen in de winter helpt je op weg.

Welke soorten eendenhuisjes passen bij een vijver?

Er zijn vier gangbare uitvoeringen. Ze verschillen in hoe ze boven water blijven en hoe goed ze tegen een wisselend waterpeil kunnen.

Voor de meeste tuinvijvers is het drijvende vlothuisje de eenvoudigste keuze, omdat het meegaat met het water in plaats van onder te lopen of droog te vallen. In een moeras of grote natuurvijver met een vast peil kan een nestbuis of eendenkorf net zo goed werken.

Hoe groot moet een drijvend eendenhuisje zijn?

Een standaardmaat bestaat niet, dus denk vanuit het vlot in plaats van het huisje. Het vlot moet vlak blijven als er een of twee eenden op klimmen, en rond de ingang is ruimte nodig om te landen en uit te stappen.

Handboeken voor wetlandbeheer noemen voor heel kleine vlotten afgesloten plastic jerrycans als drijver, en voor vlotten van ongeveer 1,2 tot 1,8 m blokken geslotencellig piepschuim of piepschuimkorrels in waterdichte bakken, vastgezet met gegalvaniseerd gaas of strips. Ze waarschuwen ook dat massief hout na verloop van tijd water opneemt en kan zinken. Lichter hout zoals grenen met extra drijvers is veiliger.

Voor het huisje zelf:

• Ingang: groot genoeg om een wilde eend naar binnen te laten lopen, maar geen open voorkant. Traditionele eendenkorven hebben een ingang die versmald is tot ongeveer 15 cm om kraaien en andere vogels buiten te houden.
• Loopplank: een flauwe plank of ruwe rand helpt eenden en kuikens erop en eraf.
• Dak en vloer: een dak dat regen afvoert en een vloer die opdroogt, zodat het nestmateriaal droog blijft.
• Materiaal: onbehandeld hout of hout met een middel op waterbasis, binnenin zonder verse verf of sterk ruikend beitsmiddel.

Hoe veranker je een drijvend eendenhuisje?

Op de bodem van de vijver, nooit aan de kant. Een lijn naar de oever werkt als brug voor ratten en wezels, en maakt het makkelijk voor mensen om het vlot binnen te halen.

De handboeken beschrijven een duidelijke aanpak:

1. Gewichten op de bodem. Betonblokken of met beton gevulde bakken zijn goede ankers. Verbind ze met ketting, touw of staaldraad met het vlot.
2. Twee ankers op tegenoverliggende hoeken. Zo draait het vlot niet rond in de wind. Een groot vlot op diep, open water doet het soms beter met één vastlegpunt, zodat het met de wind meedraait.
3. Genoeg speling. Het vlot moet tot het hoogste waterpeil kunnen stijgen. Te korte lijnen laten het bij storm het anker meeslepen of trekken het onder water.
4. Een kleine boei aan de lijn. Slaat het vlot los, dan vind je het anker terug, en vogels gaan er graag op zitten.

Delta Waterfowl voegt tips toe voor nestplekken boven water in het algemeen: zet ze in beschutte inhammen, draai de openingen dwars op de overheersende wind zodat het nestmateriaal niet wegwaait, en vermijd plekken met stroming of grote peilschommelingen. Schommelt je waterpeil in de loop van het jaar meer dan 1 tot 1,5 m, dan raakt een nestplek op een paal waarschijnlijk beschadigd en is een goed verankerd vlot de betere keuze. Kies je toch voor een paal, dan helpt onze gids over een nestkast ophangen.

Waar leg je een drijvend eendenhuisje neer?

In rustig, open water vlak bij riet of andere planten die uit het water steken, niet midden op een kale vijver en niet tegen de oever.

Delta Waterfowl plaatst zijn nestplekken in open water op 1 tot 1,5 m van de oeverbegroeiing. Zo hebben vrouwtjes dekking dichtbij, terwijl er toch water tussen nest en oever ligt. Volgens de handboeken mag een vlot vrij dicht bij de kant liggen, omdat zoogdieren er zelden naartoe zwemmen, maar houd het huisje uit de buurt van overhangende takken, waarlangs ratten en klimmende rovers kunnen komen.

Goede plekken hebben een paar dingen gemeen:

• Rustig water, weg van paden, steigers en honden.
• Beschutting tegen de wind, liefst aan de oever waar de wind vandaan komt, zodat golven het vlot niet overspoelen.
• Begroeiing dichtbij als dekking voor de kuikens na het uitkomen.
• Flauwe oevers, zodat kuikens na het verlaten van het nest makkelijk uit het water komen.

Op een grotere vijver raadt Delta Waterfowl aan met twee nestplekken te beginnen en er pas meer bij te zetten als die gebruikt worden. Blijft een plek een paar seizoenen leeg, verplaats het huisje dan.

Wat leg je in een eendenhuisje?

Droog gras, hooi of stro. Deze stap wordt vaak overgeslagen, maar is belangrijk. Delta Waterfowl zegt duidelijk dat eenden zelf geen nestmateriaal aanvoeren, en vult zijn nestbuizen ongeveer voor de helft met hooi. Eendenkorven worden om dezelfde reden met droog gras bekleed.

Het vrouwtje vormt het materiaal tot een ondiepe kom. Cornell Lab beschrijft een nest van de wilde eend als ongeveer 30 cm breed, bekleed met dons dat het vrouwtje bij het begin van het broeden uit haar borst plukt. Veren of zacht materiaal toevoegen hoeft niet, droog gras is genoeg.

Niet geschikt zijn vochtig of beschimmeld hooi, vers maaisel van het gazon en alles met plastic netjes of touw waarin kuikens verstrikt kunnen raken.

Wanneer leg je een drijvend eendenhuisje in het water?

Uiterlijk eind van de winter, verankerd en gevuld. De KNJV noemt maart tot juni als broedtijd van de wilde eend in Nederland. Delta Waterfowl controleert en vult zijn nestplekken in februari, zodat het materiaal vers is als de vrouwtjes in maart en april aankomen.

Je kunt een drijvend huisje het hele jaar plaatsen, en in de herfst geeft het eenden een rustplek voor de winter. De handboeken noemen wel een afweging: vlotten die alleen voor het broeden dienen, haal je in de winter beter op de kant om storm- en ijsschade te beperken, en vlotten die als winterse rustplek blijven liggen, moeten voor het voorjaar van poep worden ontdaan.

Heb geduld. Volgens Delta Waterfowl kunnen vrouwtjes drie tot vier jaar nodig hebben voordat ze een nieuwe nestplek gebruiken, en het succes verschilt per plek.

Hoe houd je rovers weg bij een eendenhuisje?

Het water doet het meeste werk, een paar details dichten de gaten. Zwakke plekken zijn de ankerlijn, overhangende takken, de oever en de lucht.

• Zoogdieren: vos, kat en de meeste andere landroofdieren zwemmen zelden naar een vlot. Verankering op de bodem en afstand tot takken houden ratten en wezels weg. Lopen er katten door je tuin, dan vind je meer tips in onze gids over katten en vogels.
• Vogels: kraaien en andere eierrovers zijn op een vlot het grootste risico. Een overdekt huisje met een nauwe ingang in plaats van een open platform houdt de eieren uit het zicht.
• Kuikens: zodra kuikens het nest verlaten, zijn ze kwetsbaar, waar ze ook zijn uitgekomen. De KNJV schrijft dat de kuikenoverleving van de wilde eend in Nederland laag is, mogelijk door predatie en voedseltekort. Oeverplanten geven ze dekking.

Leg geen voer op het vlot. Dat trekt ratten, kraaien en meeuwen naar de nestplek. Wil je de eenden voeren, sla dan het witte brood over; ons artikel is brood slecht voor vogels? legt uit waarom.

Hoe onderhoud je een drijvend eendenhuisje?

Een korte controle per jaar is genoeg, het liefst eind van de winter, voor het broedseizoen.

• Oud nest weghalen. Verwijder eierschalen, oud dons en onbevruchte eieren en leg vers droog gras neer.
• Drijvers en hout controleren. Let op zacht hout, gescheurde drijvers en losse bevestigingen, en kijk of het vlot nog vlak ligt.
• Ankers en lijnen nalopen. Vervang gerafeld touw en roestige ketting en controleer of de speling nog bij het waterpeil past.
• Poep verwijderen als het vlot in de winter als rustplek diende.

Verstoor nooit een bezet nest. Doe controles en reparaties buiten het broedseizoen en laat het huisje vanaf het vroege voorjaar met rust tot de kuikens weg zijn. Kuikens van de wilde eend verlaten het nest heel snel: volgens Cornell Lab kunnen ze dat zo’n 13 tot 16 uur na het uitkomen, na een broedduur van 23 tot 30 dagen. Hoe dat zich verhoudt tot zangvogels, lees je in onze gids hoe lang blijven jonge vogels in het nest?.

Drijvend eendenhuisje voor tamme eenden: wat je moet weten

Houd je tamme eenden of siereenden, dan is een drijvend huisje een mooie aanvulling voor schaduw en rust, maar op zichzelf geen veilige nachtplek. Eenden kunnen op de oever gepakt worden, en sommige rovers bereiken een vlot dat dicht bij de kant ligt.

Richtlijnen voor het houden van eenden vragen om een verblijf waar geen hond, vos, kat of grote vogel in kan komen, met de onderkant van de afrastering ongeveer 20 cm ingegraven, gaas van minstens 2 m hoog en een volledig gesloten bovenkant. De meeste houders combineren daarom een drijvend huisje op de vijver met een vosbestendig nachthok op het land.

Drijvend eendenhuisje of gewone nestkast?

Een eendenhuisje is geen grote nestkast. Zangvogels broeden in kleine kasten met een rond invlieggat aan een boom, muur of paal, terwijl grondeleenden zoals de wilde eend een laag nest willen met water eromheen. Richt je ook nestplekken in voor tuinvogels, dan helpt onze gids over de beste nestkasten. En waarom eenden op hun vlot in de regen droog blijven, lees je in waarom worden eenden niet nat?.

Bronnen

• Cornell Lab of Ornithology, All About Birds: Mallard life history
• Delta Waterfowl: What is a Delta Hen House?
• Delta Waterfowl: Tips for building and placing Hen Houses
• The Conservation Handbooks (BTCV): Waterways and wetlands, rafts
• KNJV: Factsheet wilde eend
• NSW Department of Education: Ducks and geese, environment