Barmsijs voer: zo lok je barmsijzen naar je tuin
Barmsijs voer: nyjerzaad in een silo, gepelde zonnebloempitten en wat gierst, met berken en elzen in de buurt. Zo lok je barmsijzen in de winter naar je tuin.
In dit artikel
- Grote barmsijs, kleine barmsijs: één soort of meer?
- De barmsijs in het kort
- Welk voer eten barmsijzen?
- Welke voederplek werkt het best?
- Wanneer komen barmsijzen in de tuin?
- Waar hang je het voer op?
- Hoe overleeft de barmsijs de kou?
- Hoe houd je de voederplek gezond?
- Hoe herken je een barmsijs, sijs of kneu?
- Veelgemaakte fouten
- Bronnen
- Veelgestelde vragen
Barmsijzen lok je het best met kleine zaden: hang een silo met vers nyjerzaad op, geef daarnaast gepelde zonnebloempitten en wat gierst, en zet de voederplek in de buurt van berken, elzen of struiken. In Nederland komen de meeste barmsijzen in de winter, en in het ene jaar veel meer dan in het andere. Geduld en een schone voederplek zijn dus net zo belangrijk als het voer.
De barmsijs is een kleine, gestreepte vink met een rood voorhoofd en een zwarte kin, ongeveer zo groot als een sijs. Hij hangt graag ondersteboven aan dunne berkentakjes en zwerft in de winter rond in groepjes die elkaar met hoge, snelle roepjes op de hoogte houden.
Grote barmsijs, kleine barmsijs: één soort of meer?
Volgens de internationale vogellijst van het IOC is het sinds 2024 één soort: de barmsijs (Acanthis flammea). Ook de American Ornithological Society voegde in juli 2024 de eerder gescheiden soorten samen. De reden is genetisch: de vormen verschillen nauwelijks in hun DNA, één omgekeerd stukje chromosoom verklaart de verschillen in kleur, en de vogels planten zich onderling voort.
In Nederland gebruiken Vogelbescherming en Sovon nog wel aparte namen:
- Kleine barmsijs: kleiner (11,5 tot 12,5 cm), bruiner en donkerder gestreept. Het hele jaar aanwezig, maar als broedvogel zeldzaam.
- Grote barmsijs: groter (12,5 tot 14 cm), grijzer en lichter, met witte vleugelstrepen. Wintergast uit Noord-Scandinavië en Rusland.
- Witstuitbarmsijs: heel licht, bijna wit. Een zeldzame gast in invasiewinters.
Voor het voeren maakt de indeling niets uit. Alle vormen eten hetzelfde en komen op dezelfde voederplekken af.
De barmsijs in het kort
| Kenmerk | Gegevens |
|---|---|
| Lengte | 11,5 tot 14 cm, afhankelijk van de vorm (Vogelbescherming) |
| Kenmerken | Rood voorhoofd, zwarte kin, kleine gele snavel, lichte vleugelstrepen, gestreepte flanken |
| Mannetje | Rozerode borst in het broedseizoen |
| Broedvogel in Nederland | Alleen de kleine barmsijs, zeldzaam; Oranje Lijst |
| Wintergast | Grote barmsijs, vooral van november tot maart |
| Natuurlijk voedsel | Zaad van berk, els, wilg en lariks, zaden van grassen en kruiden, kleine insecten |
| Aan de voederplek | Nyjerzaad, gepelde zonnebloempitten, gierst |
| Geschikte voeders | Nyjersilo, netje, voedertafel |
Welk voer eten barmsijzen?
Barmsijzen eten kleine zaden, dus nyjerzaad is het beste voer. Het Cornell Lab of Ornithology noemt nyjer en gierst als favorieten aan de voederplek, en zegt dat ze ook zwarte zonnebloempitten eten of stukjes oppikken die grotere vogels laten vallen. In de natuur eten ze volgens Vogelbescherming vooral berkenzaad, en daarnaast zaad van wilg, grassen en kruiden.
| Voer | Hoe graag | Tip |
|---|---|---|
| Nyjerzaad | Zeer graag | Het klassieke sijzenvoer. Koop het vers, want oud zaad droogt uit. |
| Gepelde zonnebloempitten | Zeer graag | Geen doppen, makkelijk voor een kleine snavel. |
| Witte gierst | Redelijk | Strooi een beetje op een voedertafel of op aangestampte sneeuw. |
| Zwarte zonnebloempitten | Redelijk | Worden gegeten, vaak als gevallen restjes. |
| Vetbollen | Weinig | Geen hoofdvoer voor barmsijzen; beter voor mezen en spechten. |
Meer over mengsels lees je in onze gids over het beste vogelvoer.
Welke voederplek werkt het best?
Een nyjersilo met fijne openingen of een netje waar de vogels aan kunnen hangen werkt het best. Barmsijzen eten graag in groepjes en klemmen zich daarbij vast, soms ondersteboven. Het Cornell Lab raadt voor een barmsijzeninvasie precies dat aan: een silo of netje met nyjerzaad. Kies een model met veel zitplekken.
- Nyjersilo: netjes, houdt het zaad droger en is goed schoon te maken.
- Netje: populair bij barmsijzen, maar wordt nat bij natte sneeuw en is lastig schoon te maken. Vervang het regelmatig.
- Voedertafel: goed voor gierst en zonnebloempitten; dagelijks schoonvegen.
In onze gids over voedersilo’s voor putters en sijzen vergelijken we de gangbare types.
Wanneer komen barmsijzen in de tuin?
Vooral in de winter, en het aantal verschilt sterk per jaar. Barmsijzen uit het noorden trekken massaal naar het zuiden als daar weinig zaad aan berken en sparren zit. Volgens Vogelbescherming kwamen er in het najaar van 2023 na vijf magere jaren weer tienduizenden barmsijzen naar Nederland. Sovon noemt duidelijke invasies in 1986, 1995, 2005 en 2017.
Kleine barmsijzen zie je vooral van september tot april, grote barmsijzen vooral van november tot maart. Buiten de broedtijd gaat het vaak om gemengde groepen.
Zo vergroot je je kans:
- Hang vanaf november een schone silo met vers nyjerzaad op, ook als je nog geen barmsijzen ziet.
- Let op berken, elzen en lariksen in de buurt. Waar groepjes aan de katjes eten, komen ze ook vaak naar voederplekken.
- Kijk op waarneming.nl of er barmsijzen in je regio worden gemeld. Onze uitleg over eBird laat zien hoe zulke platforms werken.
Waar hang je het voer op?
Hang de voederplek zo dat barmsijzen vanuit dekking kunnen aanvliegen en toch goed om zich heen kunnen kijken. Struiken of kleine bomen op korte afstand zijn ideaal. Berken in de buurt zijn een pluspunt, want barmsijzen vliegen vaak heen en weer tussen de katjes en de voederplek.
Barmsijzen zoeken ook op de grond naar gevallen zaad. Houd bij sneeuw een plek onder de voeder vrij of leg er een plank neer. Meer tips vind je in onze gids over de beste plek voor een voederhuisje.
Hoe overleeft de barmsijs de kou?
Barmsijzen zijn echte koudespecialisten. Het Cornell Lab meldt dat ze temperaturen tot ongeveer -54 °C kunnen overleven. Ze slaan extra zaad op in een zakje in de slokdarm om later op te eten. Sommige overnachten in tunnels in de sneeuw, die meer dan 30 cm lang kunnen zijn en ongeveer 10 cm onder het oppervlak liggen, waar het veel warmer blijft dan in de nachtlucht.
Vul het voer bij strenge vorst dus bij voorkeur ‘s middags, zodat de vogels voor de lange nacht genoeg energie binnenkrijgen. Lees meer in hoe vogels zich warm houden in de winter.
Hoe houd je de voederplek gezond?
Maak voeders regelmatig schoon, want grote groepen barmsijzen op één plek vergroten de kans op ziekte. Het Cornell Lab waarschuwt dat barmsijzen salmonella kunnen oplopen aan voederplekken. Zieke vogels zitten opgezet en sloom en laten zich opvallend makkelijk benaderen.
- Maak voeders ook schoon als de vogels gezond lijken. Onderzoek van Project FeederWatch liet zien dat tien minuten weken in verdunde chloor meer salmonella verwijderde dan alleen schrobben met zeepsop. Goed naspoelen en laten drogen.
- Veeg oud zaad en uitwerpselen onder de voeders regelmatig weg.
- Vervang netjes liever dan ze te wassen.
- Zie je zieke of dode vogels, stop dan een tijdje met voeren en maak alles grondig schoon.
Een stappenplan vind je in onze gids over voederhuisjes schoonmaken.
Hoe herken je een barmsijs, sijs of kneu?
Let op het kleine rode voorhoofd, de zwarte kin en het piepkleine gele snaveltje. Deze drie vinken kunnen samen voorkomen en lijken op het eerste gezicht op elkaar.
| Barmsijs | Sijs | Kneu | |
|---|---|---|---|
| Rood | Klein rood voorhoofd, rozerode borst bij mannetje | Geen rood | Rood voorhoofd en rode borst bij mannetje |
| Kop | Zwarte kin | Zwart petje en kleine zwarte kin bij mannetje | Geen zwart |
| Grondkleur | Grijsbruin, gestreept | Geelgroen | Warmbruin |
| Vleugel | Lichte vleugelstrepen | Gele vleugelstrepen | Witte vlekken op de handpennen |
Meer hulp bij het determineren vind je in onze gids vogels herkennen.
Veelgemaakte fouten
- Oud nyjerzaad. Het droogt uit en wordt dan links laten liggen. Koop kleine zakken en bewaar ze afgesloten.
- Eén kleine voeder voor een grote groep. Barmsijzen vechten om plekjes. Hang liever een tweede voeder op.
- Te vroeg opgeven. Groepen komen vaak pas midden in de winter. Blijf nyjer aanbieden tot in maart.
- Schoonmaken vergeten. Een vuile voederplek doet in een invasiewinter meer kwaad dan goed.
Meer over voeren in de koude maanden lees je in onze gids over vogels voeren in de winter.
Bronnen
Veelgestelde vragen
Wat is het beste voer voor barmsijzen?
Kleine zaden werken het best. Nyjerzaad in een silo met fijne openingen is het klassieke sijzenvoer, aangevuld met gepelde zonnebloempitten en wat gierst. Het Cornell Lab of Ornithology noemt nyjer en gierst als favorieten aan de voederplek. In de natuur eten barmsijzen vooral zaad van berk en els, en ook van wilg, lariks en grassen.
Zijn grote barmsijs en kleine barmsijs verschillende soorten?
Volgens de wereldlijst van het IOC niet meer. Sinds 2024 vallen grote barmsijs, kleine barmsijs en witstuitbarmsijs daar onder één soort, de barmsijs (Acanthis flammea). DNA-onderzoek liet zien dat de vormen bijna gelijk zijn. In Nederland houden Vogelbescherming en veel vogelaars de namen grote en kleine barmsijs nog aan, omdat ze in formaat, kleur en voorkomen verschillen.
Wanneer komen barmsijzen in Nederland voor?
Vooral van oktober tot en met april. Kleine barmsijzen zie je volgens Sovon vooral van september tot april, grote barmsijzen uit Scandinavië en Rusland vooral van november tot maart. Het aantal wisselt sterk per jaar. In invasiejaren, zoals in 2017 en in het najaar van 2023, trekken tienduizenden barmsijzen door Nederland, vooral langs de kust en in het midden van het land.
Broedt de barmsijs in Nederland?
Ja, maar alleen de kleine barmsijs, en die is een zeldzame broedvogel geworden. Volgens Vogelbescherming vestigde de soort zich na 1942 in Nederland, piekte hij rond 1979 tot 1985 en nam daarna sterk af. De kleine barmsijs staat op de Oranje Lijst van Nederlandse broedvogels. Broedgevallen van de grote barmsijs zijn niet bekend.
