Ringmus in je tuin lokken: nestkasten, zaden en ruigte

Een ringmus in de tuin lokken doe je met een paar nestkasten met een vlieggat van ongeveer 28 mm, dicht bij elkaar opgehangen, en met kleine zaden en granen op een voertafel of in een silo. Daarnaast heeft de ringmus ruigte nodig: onkruid dat zaad mag zetten, een dichte haag en een insectenrijk stukje tuin. Het is vooral een vogel van het boerenland en de dorpsrand. Woon je daar in de buurt, dan is je kans goed. Midden in de stad is die kleiner, maar niet nul.

In deze gids lees je hoe je een ringmus herkent en onderscheidt van de huismus, waar hij leeft, wat hij eet, hoe je de voerplek en nestkasten inricht, welke planten helpen en wat je per maand kunt doen.

De ringmus in het kort

Deze waarden zijn gangbare gegevens uit Europese vogelgidsen en de soortinformatie van Vogelbescherming Nederland.

Hoe herken je een ringmus?

De ringmus lijkt op het eerste gezicht op een huismus, maar is kleiner, slanker en netter getekend. Hij beweegt ook wat vlugger en lichter. Let op de kop, want daar zitten alle kenmerken:

• een kastanjebruine kruin en nek,
• een witte wang met een zwarte vlek in het midden,
• een smalle witte halsband die bijna rond de nek loopt en de soort zijn naam geeft,
• een klein, net zwart befje onder de snavel.

De rug is warm bruin met zwarte strepen en op de vleugel zitten twee smalle witte vleugelstrepen. De onderkant is lichtgrijs tot beige.

Mannetje, vrouwtje en jong

Bij de ringmus zien mannetje en vrouwtje er vrijwel hetzelfde uit. Dat is een belangrijk verschil met de huismus, waar het vrouwtje egaal bruin is. Zie je dus een paar mussen die allemaal een bruine kruin en zwarte wangvlek hebben, dan zijn het ringmussen.

Jonge ringmussen zijn wat valer en minder scherp getekend. De wangvlek en de bef zijn grijzig in plaats van zwart en de kruin is doffer bruin. Na de rui in de nazomer lijken ze op volwassen vogels.

Geluid

• Roep: een wat hoger, korter en meer metalig “tsjip” of “tsjek” dan de huismus.
• Vluchtroep: een droog, typisch “tek tek” of “tet tet”, dat je vaak hoort van groepjes die overvliegen.
• Zang: een eenvoudige reeks tsjilpende tonen, vaak vanuit de buurt van de nestholte.

Onze gids vogelgeluiden leren helpt je de geluiden van tuinvogels te leren onderscheiden.

Soorten die op de ringmus lijken

• Huismus (mannetje): groter, met een grijze kruin, een kastanjebruine band alleen aan de zijkant van de kop, grijswitte wangen zonder zwarte vlek en een grotere zwarte bef.
• Huismus (vrouwtje): egaal bruin zonder zwarte wangvlek of bef.
• Rietgors (vrouwtje): heeft een donkere baardstreep, witte staartzijden en leeft vooral bij riet.
• Heggenmus: grijze kop, dunne snavel en een schuifelende manier van lopen.

Ringmus of huismus: zo weet je het zeker

Twijfel je, maak dan een foto door het raam en kijk rustig naar de wang. De zwarte wangvlek op een witte wang is het snelste kenmerk, ook op een onscherpe foto.

Waar leeft de ringmus in Nederland en België?

De ringmus is in onze streken vooral een vogel van het kleinschalige boerenland: erven met oude schuren, boomgaarden, rijen knotwilgen, houtwallen, hagen langs akkers, maar ook volkstuinen, begraafplaatsen en tuinen aan de rand van dorpen. In dichtbebouwde steden komt hij in Nederland en België weinig voor. Dat is anders dan in delen van Azië, waar de ringmus juist de gewone stadsmus is.

De soort is sinds de jaren zeventig sterk afgenomen. Als oorzaken worden genoemd: minder onkruidzaden en stoppelvelden, minder insecten in het boerenland en het verdwijnen van oude bomen, knotwilgen en schuren met holtes. Kijk voor actuele trends op de sites van Sovon en Vogelbescherming Nederland.

Ringmussen zijn tamelijk honkvast. In de broedtijd blijven ze dicht bij hun kolonie. In de winter zwerven ze in groepjes rond, vaak samen met vinken, gorzen, groenlingen en huismussen, op zoek naar zaden in akkers, ruigtes en op voerplekken.

Wat eet een ringmus?

• Volwassen vogels: vooral zaden van onkruiden en grassen, zoals melde, ganzenvoet, vogelmuur, duizendknoop en straatgras, en daarnaast granen die blijven liggen op akkers en erven.
• Jongen: in de eerste dagen vooral insecten en spinnen, zoals rupsen, kevertjes, bladluizen en vliegjes. Later krijgen ze ook zaden.
• Winter: zaden en granen, onder meer op stoppelvelden en voerplekken.

Het beste voer voor ringmussen

Een goed mengsel met veel kleine zaden is voor de ringmus belangrijker dan voor veel andere tuinvogels. Kies er een met gierst en hennep en zonder veel tarwe of hele maïskorrels. Meer in onze gids over vogelvoer voor de meeste vogelsoorten. In het broedseizoen kun je met een schaaltje meelwormen ouders met jongen helpen, zie onze gids over gedroogde meelwormen.

Wat je beter niet geeft

Brood, gezouten pinda’s en gekruide etensresten horen niet op de voerplek. Een overzicht staat in onze gids wat mag je vogels niet voeren.

De juiste voerplek voor ringmussen

Ringmussen zijn schuwer dan huismussen en blijven graag in de buurt van dekking. Zo richt je de voerplek in:

1. Dekking dichtbij. Zet de voertafel of silo op een tot drie meter van een dichte haag, struik of houtwal.
2. Voertafel en silo. Ringmussen eten zowel op een voertafel als uit een silo met zitstokjes. Ze eten ook onder de voerplek, tussen wat andere vogels laten vallen. Onze gids over voertafels laat zien welke types makkelijk schoon te houden zijn.
3. Vaste routine. Voer in de winter elke ochtend. Groepjes ringmussen onthouden waar ze betrouwbaar voedsel vinden.
4. Kleine porties. Niet meer dan in een dag op gaat, zodat er niets beschimmelt.
5. Meerdere voerpunten. Zijn er veel huismussen, zet dan een tweede voerpunt neer, zodat ringmussen ook aan de beurt komen.

Meer over afstand, hoogte en dekking in onze gids waar hang je een voederhuisje.

Water voor ringmussen

Ringmussen drinken en baden graag, net als huismussen, en ze nemen ook stofbaden. Een ondiepe schaal van een paar centimeter diep met een ruwe bodem is genoeg. Zet hem niet te ver van dekking. Ververs het water om de paar dagen en schrob de schaal regelmatig. Een droog, zanderig plekje in de zon wordt graag gebruikt als stofbad.

Planten en ruigte die ringmussen helpen

De ringmus heeft vooral baat bij een tuin die niet te netjes is. Onkruid dat zaad zet, een haag met insecten en een paar oude bomen doen meer dan de duurste voerplek.

Laat in een hoek van de tuin onkruid zaad zetten, of zaai een strook met eenjarige akkerkruiden. Laat in de herfst uitgebloeide planten staan, want de zaden worden de hele winter gegeten. Onze gidsen over zaadhoofden die je laat staan en een takkenril of takkenhoop maken geven praktische tips voor meer ruigte in de tuin.

Nestkasten voor ringmussen

De ringmus is een holenbroeder en broedt graag in kleine groepjes. Van nature gebruikt hij holtes in oude bomen en knotwilgen, gaten in schuren en muren en soms oude spechtenholen. Nestkasten worden goed geaccepteerd.

• Vlieggat. Een rond vlieggat van ongeveer 28 mm is een gangbare maat voor ringmussen. Die maat laat ook pimpelmezen en koolmezen toe, maar houdt de grotere huismus meestal buiten. Zie onze tabel met vlieggatmaten.
• Meerdere kasten. Hang drie of meer kasten op enkele meters van elkaar, bijvoorbeeld aan een rij bomen, een schuur of een schutting. Ook een meerkamerkast wordt door ringmussen gebruikt.
• Hoogte en plek. Twee tot vier meter hoog is gebruikelijk. Kies een plek uit de volle middagzon, met het vlieggat afgekeerd van de heersende wind en regen.
• Op tijd ophangen. Hang kasten in de herfst of winter op. Ringmussen gebruiken nestkasten soms ook als slaapplaats in de winter. Onze gids wanneer hang je een nestkast op legt uit waarom.

Bekijk de prijs op Amazon Het aanbod verschilt per land; controleer altijd de maat van het vlieggat.

Ringmussen vullen de holte met een rommelig nest van gras, stro en veren. Het vrouwtje en het mannetje broeden samen, ongeveer twee weken. De jongen vliegen na ongeveer twee weken uit. Met twee of drie legsels loopt het broedseizoen van april tot in augustus. Maak kasten in de herfst schoon, want oude nesten kunnen parasieten bevatten. Onze gids over nestkasten schoonmaken legt uit hoe en wanneer.

Ringmussen helpen buiten je eigen tuin

Omdat ringmussen in kleine kolonies leven en vooral in het boerenland voorkomen, maakt samenwerking verschil. Een paar ideeën:

• Samen met de buren. Eén tuin met kasten is goed, een rij tuinen met kasten, hagen en ruigte is beter. Ringmussen zoeken voedsel binnen een paar honderd meter van hun kolonie.
• Volkstuinen en schooltuinen. Dit zijn vaak ideale plekken voor ringmussen: veel zaad, veel insecten en ruimte voor een rij nestkasten.
• Boeren en erven. Wie een erf of paardenwei heeft, kan kasten aan schuren hangen en een strook akkerkruiden of een stoppelveld laten staan in de winter.
• Meedoen aan tellingen. Door mee te doen aan de Nationale Tuinvogeltelling van Vogelbescherming Nederland of de tuinvogeltelling van Natuurpunt help je de trend van de ringmus in beeld te brengen. Let bij het tellen goed op het verschil met de huismus.

Veel lokale natuurverenigingen en vogelwerkgroepen hebben projecten voor ringmussen en huismussen, met kasten en advies. Het loont om te vragen wat er in jouw gemeente loopt.

Maandkalender: de ringmus door het jaar

Problemen en hoe je ze oplost

Huismussen of mezen in de kasten

Een vlieggat van ongeveer 28 mm houdt huismussen meestal buiten, maar pimpelmezen en koolmezen passen er wel in. Dat is geen probleem: hang een paar kasten extra, zodat er ruimte is voor meerdere soorten.

Ziekten bij voerplekken

Ringmussen eten in groepjes, vaak samen met andere soorten. Ziekten zoals salmonellose en trichomonose kunnen zich dan verspreiden. Zie je zieke, opgezette vogels, stop dan een week of twee met voeren en water geven, maak alles schoon en begin daarna met kleine porties. Onze gidsen over zieke vogels bij de voerplek en voederhuisjes schoonmaken geven een stappenplan.

Katten en sperwers

Hang nestkasten zo dat een kat er niet bij kan, dus niet vlak boven een schutting of tak waarop een kat kan zitten. Dekking bij de voerplek geeft ringmussen een ontsnappingsroute voor sperwers. Meer in onze gids over katten en vogels in de tuin.

Veelgemaakte fouten

1. Een te netjes opgeruimde tuin. Zonder onkruidzaden en insecten is er buiten de voerplek weinig te halen.
2. Eén losse nestkast. Ringmussen broeden graag in groepjes. Hang er meerdere.
3. Een te groot vlieggat. Dan nemen huismussen de kast vaak over.
4. Gif in de tuin. Juist insecten zijn nodig voor de jongen.
5. Voer met veel grove granen. Ringmussen hebben baat bij kleine zaden zoals gierst en hennep.
6. Oude bomen en knotwilgen weghalen. Daarmee verdwijnen natuurlijke nestholtes.

De ringmus en de wet

In Nederland en België zijn alle in het wild levende vogels beschermd, op basis van de Europese Vogelrichtlijn en de nationale natuurwetgeving. Het is verboden nesten in gebruik te verstoren of te vernielen en vogels, eieren of jongen weg te nemen. Controleer daarom voor het snoeien van hagen en het kappen of knotten van bomen of er nesten in zitten, en doe dat buiten het broedseizoen.

Kort samengevat

Wil je ringmussen in je tuin, hang dan een paar nestkasten met een vlieggat van ongeveer 28 mm bij elkaar, voer kleine zaden en gepelde zonnebloempitten dicht bij een dichte haag en laat onkruid, bloemen en ruig gras hun werk doen voor zaden en insecten. Geef water en een stofbadplek en snoei niet in het broedseizoen. Woon je aan de rand van het buitengebied, dan is de kans groot dat een klein kolonietje ringmussen zich na een paar seizoenen bij je vestigt.

Bronnen

• Vogelbescherming Nederland: ringmus in de vogelgids
• Sovon Vogelonderzoek Nederland
• Natuurpunt
• RSPB: tree sparrow
• Wikipedia: Eurasian tree sparrow