Vink in je tuin lokken: voer, voerplek en planten

Een vink in de tuin lokken doe je met kleine zaden laag bij de grond: gepelde zonnebloempitten, gebroken granen en een goed strooimengsel op een voertafel of een schone plek op het gras. Voeg daar dichte struiken, een haag en een paar bomen aan toe, en je hebt alles wat een vink zoekt. De vink is een van de meest voorkomende tuinvogels in Nederland en België, dus de kans is groot dat hij al in je buurt zit. Het gaat erom hem een reden te geven om te blijven.

Deze gids laat zien hoe je een vink herkent, wat hij eet, hoe je de voerplek inricht, welke inheemse planten helpen, waarom een nestkast geen zin heeft en wat je in elke maand van het jaar kunt doen. Ook de problemen die vinken bij voerplekken kunnen krijgen komen aan bod, want juist bij deze soort telt hygiëne zwaar.

De vink in het kort

Deze maten en gegevens zijn gangbare waarden uit Europese vogelgidsen en de soortinformatie van Vogelbescherming Nederland.

Hoe herken je een vink?

De vink is een middelgrote zangvogel, iets groter dan een huismus, met een slank postuur, een wat lange staart en een kegelvormige zaadeterssnavel. Het belangrijkste kenmerk bij beide geslachten zijn de twee witte vleugelstrepen: een brede witte vlek op de schouder en een smallere witte streep daaronder. In de vlucht vallen ook de witte buitenste staartpennen en de groenige stuit op.

Mannetje, vrouwtje en jong

Het mannetje is in het voorjaar een van de kleurigste vogels in de tuin. Kruin en nek zijn blauwgrijs, wangen en borst roze tot roestbruin, de rug kastanjebruin en de stuit groenig. De snavel wordt in het broedseizoen blauwgrijs. In de winter zijn de kleuren doffer, omdat bruine veerrandjes de felle tinten deels bedekken. Die randjes slijten in de loop van het voorjaar af, waardoor het mannetje zonder rui zijn broedkleed krijgt.

Het vrouwtje is veel ingetogener: olijfgrijs tot grijsbruin van boven, lichter beigebruin van onder, met een grijzige nek. Ze heeft wel dezelfde witte vleugelstrepen en witte staartzijden als het mannetje, en daarmee onderscheid je haar snel van een vrouwtje huismus.

Jonge vinken lijken op het vrouwtje, maar zijn wat valer en egaler, met minder contrast. Tegen de herfst zijn ze na de rui nauwelijks meer van volwassen vogels te onderscheiden.

Zang en roep

• Zang: een krachtige, dalende reeks korte tonen die eindigt in een zwierige slotfrase, vaak weergegeven als “tje-tje-tje-tje-tsjerre-tsjerre-tsjie-ah”. Elk mannetje zingt een paar vaste varianten en in verschillende streken hoor je lokale “dialecten”.
• Roep: een helder, metalig “pink” of “vink”, waar de vogel zijn naam aan dankt.
• Regenroep: in het voorjaar een eentonig, herhaald “huit” of “rrrut” vanuit een boom. Volgens de volksmond kondigt dat regen aan, maar dat is niet bewezen.
• Vluchtroep: een zacht “jup” als vinken in groepjes opvliegen.

De zang begint vaak al in februari op zachte dagen en is tot in de zomer te horen. Wie vogels op het gehoor wil leren herkennen, heeft aan de vink een mooie start. Onze gids vogelgeluiden leren helpt je verder.

Soorten die op de vink lijken

• Keep: een nauw verwante wintergast uit Scandinavië en Rusland. De keep heeft een oranje borst en schouder, een donkere kop of donker gevlekte kop en een witte stuit, terwijl de vink een groenige stuit heeft. Keepen zitten in de winter vaak tussen vinken, vooral in beukenbossen in jaren met veel beukennootjes.
• Huismus (vrouwtje): bruin en gestreept, maar zonder de opvallende witte vleugelstrepen en zonder witte staartzijden.
• Goudvink (vrouwtje): heeft een zwarte kap en een witte stuit en een dikke, ronde snavel.
• Groenling: steviger, groengeel, met gele vleugel- en staartvlekken in plaats van wit.

Waar leeft de vink in Nederland en België?

De vink broedt in bijna elk landschap met bomen: loofbos, naaldbos, gemengd bos, parken, lanen, begraafplaatsen, erven en tuinen met een paar grote bomen of hoge struiken. Hij is een van de talrijkste broedvogels van Nederland en in de Nationale Tuinvogeltelling van Vogelbescherming Nederland staat hij bijna altijd hoog in de lijst.

In herfst en winter verandert het beeld. Veel vinken uit Scandinavië, Finland en Rusland trekken in september en oktober in grote aantallen over Nederland en België naar het zuidwesten. Op heldere ochtenden kun je dan hele stromen vinken over zien komen. Een deel van die vogels blijft hier overwinteren. De wetenschappelijke naam coelebs, wat “ongehuwd” betekent, verwijst naar het oude idee dat mannetjes en vrouwtjes in de winter apart leven. In Noord-Europa overwinteren inderdaad naar verhouding meer mannetjes, terwijl meer vrouwtjes verder naar het zuiden trekken, maar in je eigen tuin zie je gewoon beide geslachten.

Wat eet een vink?

Het grootste deel van het jaar leeft de vink van zaden. Hij eet zaden van kruiden en grassen, zoals muur, melde, zuring en hanenpoot, en in bossen beukennootjes en zaden van naaldbomen. Hij zoekt vooral op de grond, lopend met kleine pasjes en een knikkende kop.

In het broedseizoen schakelt de vink om naar dierlijk voedsel. Jongen worden bijna volledig gevoerd met rupsen, spinnen en andere ongewervelden. Een eik, berk of beuk in de buurt, vol rupsen in mei, is daarom veel waard.

Het beste voer voor vinken

Kies bij voorkeur een mengsel zonder veel tarwe of maïskorrels als hoofdbestanddeel. Die vullen vooral en trekken duiven aan. Een mengsel met veel gepelde pitten en kleine zaden levert minder afval en meer voeding. Meer uitleg vind je in onze gids over vogelvoer voor de meeste vogelsoorten en in de gids over zwarte zonnebloempitten.

Wie minder rommel onder de voerplek wil, kan het beste gepelde zonnebloempitten gebruiken. Zo blijven er geen doppen op het gras liggen. Bekijk de prijs op Amazon Het aanbod en de verpakkingen verschillen per land.

Wat je beter niet geeft

Brood, gezouten pinda’s, chips en gekruide etensresten horen niet op de voerplek. Brood vult wel, maar bevat weinig van wat een kleine vogel nodig heeft en beschimmelt snel als het nat wordt. In onze gids wat mag je vogels niet voeren staat een volledig overzicht.

De juiste voerplek voor een vink

Vinken eten graag in groepjes, zeker in de winter, en ze zijn wat schuwer dan mezen. Een paar keuzes maken het verschil:

1. Voer laag aanbieden. Een voertafel op een halve meter tot een meter hoogte, een lage schaal of een schone plek op het gras werkt het best. Vinken eten ook uit silo’s met zitstokjes, maar liever vanaf een plat vlak. Onze gids over voertafels laat zien welke types makkelijk schoon te houden zijn.
2. Dekking in de buurt. Zet de voerplek een paar meter van een haag of struik, zodat vinken snel kunnen wegduiken voor een sperwer, maar niet zo dicht dat een kat ongezien kan naderen. Meer hierover in onze gids waar hang je een voederhuisje.
3. Overzicht. Vinken die op de grond eten willen rondom kunnen kijken. Een open stuk gazon of een tegelpad met struiken op enige afstand is ideaal.
4. Kleine porties. Strooi niet meer dan in een dag op gaat. Resten op de grond worden nat, beschimmelen en trekken ratten aan.
5. Wissel de plek. Verplaats voer op de grond regelmatig een paar meter, zodat uitwerpselen zich niet steeds op dezelfde plek ophopen.

Vinken komen vaak pas in de late herfst massaal naar voerplekken, als beukennootjes en onkruidzaden op raken. Zie je ze in september nog niet, dan is dat dus normaal. Onze gids over waarom vogels niet naar een nieuw voederhuisje komen geeft meer achtergrond.

Water voor vinken

Zaadeters als de vink hebben dagelijks water nodig, omdat droog voer weinig vocht bevat. Ze drinken en baden graag in een ondiepe schaal. Kies een vogelbad van een paar centimeter diep met een ruwe bodem en een geleidelijk oplopende rand. Zet het op een open plek met dekking op een paar meter afstand. Ververs het water om de paar dagen en schrob de schaal regelmatig, want juist een gedeelde drinkplek kan ziekten overbrengen. Bij vorst kun je ‘s ochtends lauw water geven.

Planten die vinken helpen

Een tuin met bomen, struiken en een ruige hoek biedt vinken nestplekken, rupsen voor de jongen en zaden in de herfst. Deze inheemse planten doen het goed in Nederland en Vlaanderen:

Laat in de herfst een deel van de uitgebloeide planten staan en laat onder struiken blad liggen. Daar zitten insecten en zaden die vinken de hele winter kunnen gebruiken. Onze gids over zaadhoofden die je laat staan laat zien welke planten het meest opleveren.

Nestelen: waarom een vink geen nestkast gebruikt

De vink broedt in de open lucht, niet in een holte. Het vrouwtje bouwt een diep, stevig komnest van mos, grassprietjes, fijne worteltjes en haren, meestal in de vork van een boomtak of in een dichte struik of haag, vaak op 2 tot 10 meter hoogte. De buitenkant wordt afgewerkt met korstmossen en spinrag, waardoor het nest bijna onzichtbaar wordt tegen de schors. Het is een van de mooiste nesten van onze tuinvogels.

Een nestkast met een rond vlieggat wordt door vinken niet gebruikt. Ook een halfopen kast is geen goede keuze. Je helpt de vink wel met:

• Dichte hagen en struiken van inheemse soorten, zoals meidoorn, haagbeuk en beuk.
• Bomen met gevorkte takken, zoals een fruitboom, een eik of een berk.
• Nestmateriaal: mos in je gazon laten staan, spinrag niet overal wegvegen, en een paar plukjes onbehandeld dierenhaar in een struik.
• Rust: geen hagen knippen of struiken snoeien van half maart tot half augustus.

Het vrouwtje broedt de eieren ongeveer twee weken uit. De jongen vliegen na ongeveer twee weken uit en worden daarna nog een tijd door beide ouders gevoerd. Vind je een jonge vink op de grond, dan is dat meestal een gezonde uitvlieger. Onze gids een jong vogeltje gevonden legt uit wanneer je wel moet ingrijpen.

Maandkalender: de vink door het jaar

De timing kan per jaar schuiven. Na een zachte winter beginnen vinken eerder te zingen en te broeden.

Problemen en hoe je ze oplost

Ziekten bij voerplekken

Vinken eten veel van de grond en in groepjes, en daardoor lopen ze meer risico op ziekten die via voerplekken worden overgebracht. Twee aandoeningen worden bij vinken vaak genoemd:

• Trichomonose, veroorzaakt door de parasiet Trichomonas gallinae. Die is vooral bekend van de groenling, maar komt ook bij vinken voor. Zieke vogels zitten opgezet, zijn traag, hebben moeite met slikken en hebben soms nat, plakkerig voer rond de snavel.
• Wratachtige uitgroeiingen op de poten, meestal in verband gebracht met een papillomavirus of met mijten. Aangetaste vogels kunnen lang blijven leven, maar het ziet er ongemakkelijk uit en het kan zich verspreiden.

Zie je zieke vogels, stop dan een week of twee met voeren en met het aanbieden van water, maak alles grondig schoon en laat de vogels zich verspreiden. Begin daarna weer met kleine porties op een schone plek. Onze gidsen over zieke vogels bij de voerplek en voederhuisjes schoonmaken geven een stappenplan.

Sperwers

Een groep vinken op het gras trekt sperwers aan. Dat is natuurlijk gedrag en het betekent dat je tuin prooi te bieden heeft. Dekking op een paar meter afstand geeft vinken een kans om weg te komen.

Ratten en duiven

Gemorst voer onder silo’s en op de grond trekt ratten en duiven. Strooi kleine porties, gebruik gepelde pitten zodat er minder doppen en resten liggen, en ruim ‘s avonds op wat er over is. Onze gids over ratten bij het voederhuisje helpt als het al mis is.

Botsingen met ramen

Vinken die schrikken, vliegen soms in paniek tegen een raam. Zet voerplekken ofwel heel dicht bij het raam, binnen een meter, ofwel verder weg dan ongeveer vijf meter, en maak grote ramen zichtbaar met stickers of raamfolie aan de buitenkant.

Veelgemaakte fouten

1. Alleen hangende silo’s. Vinken eten liever van een plat vlak of van de grond. Strooi ook laag.
2. Te veel voer op de grond. Hopen natte zaden beschimmelen en trekken ratten aan. Liever vaak een beetje.
3. Nooit schoonmaken. Juist bij vinken is een schone voerplek belangrijk, omdat ze veel van de grond eten.
4. Een nestkast verwachten. Vinken broeden in struiken en bomen, niet in kastjes.
5. Hagen knippen in het broedseizoen. Van half maart tot half augustus kunnen er nesten in zitten.
6. Een kaal aangeharkte tuin. Zonder zaadhoofden, blad en ruige hoekjes is er buiten de voerplek weinig te halen.
7. Gif tegen rupsen of bladluizen. Daarmee haal je het voer voor de jongen weg.

De vink en de wet

In Nederland en België zijn alle in het wild levende vogels beschermd. Dat komt voort uit de Europese Vogelrichtlijn en is uitgewerkt in de nationale natuurwetgeving. Het is verboden om nesten in gebruik te verstoren of te vernielen of om vogels, eieren of jongen weg te nemen. Plan snoeiwerk daarom buiten het broedseizoen en kijk altijd eerst of er een nest zit.

Kort samengevat

Wil je vinken in je tuin, strooi dan kleine zaden en gepelde zonnebloempitten op een voertafel of de grond, houd die plek schoon en wissel hem af en toe. Zorg voor bomen en dichte inheemse hagen waarin vinken kunnen broeden, laat zaadhoofden en blad liggen en geef dagelijks schoon water. In de winter komen er dan vaak ook vinken uit het noorden bij, soms samen met een paar keepen.

Bronnen

• Vogelbescherming Nederland: vink in de vogelgids
• Sovon Vogelonderzoek Nederland
• Natuurpunt
• RSPB: chaffinch
• Wikipedia: Common chaffinch