Groene specht in je tuin lokken: mieren, gazon en oude bomen
Groene specht in de tuin lokken: laat mieren en een onbespoten grasveld met rust, maai niet te kort, bewaar oude bomen en zet een drinkschaal op de grond.
Koop je via links op deze pagina, dan kunnen we een commissie ontvangen, zonder extra kosten voor jou. Dat bepaalt nooit wat we aanraden. Hoe we verdienen
In dit artikel
- De groene specht in het kort
- Hoe herken je een groene specht?
- Waar leeft de groene specht in Nederland en België?
- Wat eet een groene specht?
- Je gazon geschikt maken voor een groene specht
- Water voor de groene specht
- Bomen en planten voor de groene specht
- Broeden: holte in een oude boom
- Hoe en wanneer zie je een groene specht?
- Maandkalender: de groene specht door het jaar
- Problemen en hoe je ze oplost
- Veelgemaakte fouten
- De groene specht en de wet
- Kort samengevat
- Bronnen
- Veelgestelde vragen
Wil je een groene specht in de tuin lokken, dan heb je geen voederhuisje nodig maar mieren. Deze grote, groene specht van ongeveer 30 tot 36 cm eet vooral mieren en hun poppen, die hij op de grond uit nesten haalt. Een onbespoten gazon of ruig grasveld met mierennesten, oude bomen in de buurt en een drinkplek op de grond zijn de sleutel. Maai niet alles kort, gebruik geen gif tegen mieren en laat oude bomen staan: dan heb je een goede kans op bezoek.
De groene specht is de grootste specht die je in de meeste Nederlandse en Belgische tuinen kunt zien. Zijn luide lach, zijn groene verenkleed met rode kruin en zijn gewoonte om als een lijster over het gras te hippen maken hem heel herkenbaar. Deze gids legt uit hoe je hem herkent, wat hij eet, hoe je je gazon en tuin geschikt maakt, hoe hij broedt, wat je per maand kunt doen en welke fouten hem wegjagen.
De groene specht in het kort
| Kenmerk | Details |
|---|---|
| Wetenschappelijke naam | Picus viridis |
| Lengte | Ongeveer 30 tot 36 cm |
| Gewicht | Ongeveer 170 tot 220 g |
| Voorkomen in Nederland en België | Vrij algemene broedvogel van half open landschap met oude bomen: parken, landgoederen, bosranden, boomgaarden, duinen en heide |
| Seizoen | Het hele jaar, standvogel |
| Dieet | Vooral mieren, hun larven en poppen; ook andere insecten, soms fruit |
| Voerplek | Gazon, grasland en bermen; zelden aan een voederhuisje |
| Nestplaats | Zelf uitgehakte holte in een oude boom |
| Legsel | Meestal 5 tot 7 eieren, één legsel per jaar |
Maten en broedgegevens zijn gangbare waarden uit Europese vogelgidsen en de soortinformatie van Vogelbescherming Nederland.
Hoe herken je een groene specht?
De groene specht is ongeveer zo groot als een Vlaamse gaai, maar slanker, met een grote kop, een sterke, grijze snavel en een korte, stijve staart. De bovenkant is mosgroen, de onderkant lichter grijsgroen. De stuit is geelgroen en valt vooral in de vlucht op. Op de kop heeft hij een felrode kruin die doorloopt tot in de nek, en rond het lichte oog zit een zwart masker.
In de vlucht golft hij sterk: een paar krachtige vleugelslagen, dan een lange zweefboog. Op de grond staat hij rechtop en hipt hij, wat hem van ver een beetje op een grote lijster doet lijken.
Mannetje, vrouwtje en jong
- Mannetje: zwarte baardstreep onder het oog met een rood midden.
- Vrouwtje: helemaal zwarte baardstreep.
- Jonge vogel: doffer grijsgroen, met veel lichte vlekjes op de rug en donkere strepen en vlekken op kop en borst. De rode kruin is minder fel.
Jonge groene spechten zien er in de zomer zo anders uit dat ze soms voor een andere soort worden gehouden. De vorm, de grootte en het gedrag op het gazon verraden ze toch.
Roep en geluid
- Lach: een luide, heldere reeks van tien tot twintig tonen, “kjuu-kjuu-kjuu”, die iets in toonhoogte zakt. Het bekendste geluid, vooral in het voorjaar.
- Vluchtroep: een korter “kjuk-kjuk-kjuk” als hij opvliegt.
- Roffelen: doet hij zelden, en dan zacht en kort.
Wil je spechten en andere tuinvogels leren herkennen aan hun geluid, dan is onze gids vogels herkennen aan hun zang een goede start.
Soorten die op de groene specht lijken
- Grijskopspecht: kleiner, met een grijze kop, alleen bij het mannetje een klein rood vlekje op het voorhoofd en een smalle zwarte baardstreep. In Nederland zeer zeldzaam; in België vooral in het zuiden.
- Wielewaal: het vrouwtje is groengeel, maar het is een slanke zangvogel die hoog in de kruinen zit en nooit op het gazon naar mieren zoekt.
- Groenling: ook groen, maar een kleine vink met een dikke snavel, veel kleiner dan een groene specht.
- Grote bonte specht: zwart-wit met rood onder de staart, en veel vaker op voederhuisjes.
Waar leeft de groene specht in Nederland en België?
De groene specht houdt van half open landschap: een mozaïek van oude bomen om in te broeden en open, kortbegroeide grond om mieren te zoeken. Je vindt hem op landgoederen, in parken, op begraafplaatsen, in oude boomgaarden, langs bosranden, op heide met verspreide bomen en in de duinen. Ook grote tuinen met een grasveld en oude bomen, of tuinen die grenzen aan een park, worden bezocht.
In de afgelopen decennia is de groene specht in Nederland duidelijk toegenomen en heeft hij zich verder over het land verspreid, volgens tellingen van Sovon Vogelonderzoek Nederland. Wel blijft hij gevoelig voor strenge winters. Als de grond lang bevroren is of onder een dikke laag sneeuw ligt, kan hij moeilijk bij mierennesten en sterven er meer vogels.
Wat eet een groene specht?
De groene specht is een echte mierenspecialist. Hij eet mieren, hun larven en poppen, vooral van mieren die nesten in de grond maken, zoals de gele weidemier en andere wegmieren. Met zijn snavel prikt hij een gat in het nest en dan schiet zijn tong naar binnen.
Een tong als een meetlint
Die tong is een van de bijzondere aanpassingen van de groene specht. Hij is erg lang, ongeveer tien centimeter voorbij de snavelpunt, en kleverig aan het uiteinde. In rust ligt hij opgerold in de schedel. Zo kan de specht diep in de gangen van een mierennest reiken en mieren en poppen naar buiten halen. Meer over hoe spechten hun kop gebruiken zonder schade lees je in onze gids waarom krijgen spechten geen hoofdpijn.
Naast mieren eet hij andere ongewervelden: kevers, larven en soms regenwormen. In de herfst en winter pikt hij af en toe fruit, zoals gevallen appels en bessen. Als de grond in de winter bevroren is, zoekt hij mierennesten soms dwars door de sneeuw, of op plekken waar de grond open ligt, zoals onder bomen en langs muren.
Voeren: wat wel en niet werkt
Een gewone voerplek met zaden trekt geen groene specht aan. Wat bij strenge vorst soms wel helpt:
| Voer | Waarom het kan werken | Hoe aanbieden |
|---|---|---|
| Vetblokken of vetkruimels | Veel energie als de grond bevroren is | Op een lage voertafel of op de grond, dicht bij bomen |
| Meelwormen | Dierlijk eiwit, lijkt op zijn natuurlijke dieet | Schaaltje op de grond |
| Gevallen appels | Vocht en suiker, worden soms gegeten | Halve appels op het gazon |
Verwacht er niet te veel van. Groene spechten zijn schuw en komen maar zelden aan een voerplek. Voor tips over fruit in de winter kun je onze gids fruit voor vogels raadplegen.
Je gazon geschikt maken voor een groene specht
Hier valt het meeste te winnen. Een groene specht heeft een stuk grond nodig waar mieren leven en waar hij ze kan bereiken.
- Geen gif. Gebruik geen insecticiden of middelen tegen mieren op je gazon of in de tuin. Elke mierenkolonie is voedsel.
- Niet te kort, niet te lang. Kort gras maakt mierennesten bereikbaar, maar een gazon dat wekelijks tot op de wortel wordt gemaaid en bemest, heeft vaak weinig mieren. Een gazon dat af en toe gemaaid wordt, met hier en daar wat mos en kale plekjes, is vaak ideaal.
- Laat mierenhopen liggen. Kleine bergjes aarde van mieren in het gras zijn precies wat de specht zoekt. Niet wegharken.
- Maak een ruige zoom. Een strook gras die maar een of twee keer per jaar gemaaid wordt, geeft insecten ruimte. Combineer die met een kortere strook ernaast waar de specht goed kan zoeken.
- Verhardingen beperken. Een tuin met veel tegels en kunstgras heeft geen mieren en dus geen groene specht.
Minder schoonmaken helpt meer dan je denkt. Laat blad onder struiken liggen en laat hier en daar een ruig hoekje bestaan. Onze gids laat het blad liggen laat zien wat dat oplevert.
Mieren: bondgenoot in plaats van plaag
Veel tuinbezitters zien mieren als lastpost, maar voor de groene specht zijn ze alles. De meeste mieren in een Nederlandse tuin zijn onschuldig. Ze beluchten de bodem, ruimen dode insecten op en verspreiden zaden van wilde planten. De gele weidemier bouwt de bekende bultjes in ouder grasland, andere soorten nestelen onder tegels, stenen en in zonnige, zandige plekken.
Heb je last van mieren in huis of onder het terras, probeer dan eerst eenvoudige maatregelen: kieren dichtmaken, geen zoete resten laten staan. Gif in de tuin treft niet alleen de mieren, maar ook de vogels die ervan leven. Een zonnige, wat schrale strook grond met weinig bemesting is het ideale mierenterrein, en precies daar zoekt de groene specht.
Water voor de groene specht
Groene spechten drinken regelmatig, zeker in droge zomers wanneer mieren en insecten minder vocht leveren. Omdat hij veel op de grond zit, gebruikt hij graag een drinkschaal laag bij de grond of zelfs op het gazon. Zet een ondiepe schaal, een paar centimeter diep, op een open plek met zicht rondom, zodat hij een naderende kat of roofvogel op tijd ziet. Ververs het water regelmatig en schrob de schaal af en toe. Meer tips over de plek lees je in onze gids waar zet je een vogelbad.
Bekijk de prijs op Amazon Kies een schaal met een ruwe bodem en een geleidelijk oplopende rand. Het aanbod verschilt per land.
Bomen en planten voor de groene specht
De groene specht broedt in oude bomen en rust en schuilt in de kruinen. Deze inheemse soorten zijn in Nederland en Vlaanderen waardevol:
| Boom of plant | Wat de groene specht eraan heeft |
|---|---|
| Zomereik (Quercus robur) | Oude bomen met zacht hout voor nestholtes, veel insecten |
| Beuk (Fagus sylvatica) | Holtes in oude stammen |
| Schietwilg (Salix alba) | Zacht hout, snel hol |
| Populier (Populus) | Zacht hout, veel gebruikt voor nestholtes |
| Oude hoogstam fruitbomen | Nestholtes, gevallen fruit in de herfst |
| Ruwe berk (Betula pendula) | Zacht hout |
| Meidoorn (Crataegus monogyna) | Dekking en bessen |
| Inheemse grassen en kruiden | Leefgebied voor mieren in een ruige zoom |
Het belangrijkste is ook hier: laat oude bomen staan waar dat veilig kan. Een oude hoogstam appelboom of een knotwilg met holtes kan decennialang spechten huisvesten. Een takkenhoop of stapel stammen trekt bovendien kevers en larven aan.
Broeden: holte in een oude boom
De groene specht hakt zijn nestholte zelf in een oude, vaak al wat aangetaste boom. Hij kiest zacht hout, zoals van wilg, populier, beuk of een oude fruitboom, en gebruikt soms jarenlang dezelfde boom, met telkens een nieuw of opgeknapt gat. Er wordt geen nestmateriaal aangevoerd.
Het vrouwtje legt meestal 5 tot 7 witte eieren. Beide ouders broeden, ruim twee weken. De jongen blijven daarna drie tot vier weken in de holte. Na het uitvliegen blijft de familie nog een tijd samen, en in de zomer kun je dan ouders met gevlekte jongen samen op een gazon zien zoeken.
Gebruikt een groene specht een nestkast?
Zelden. Een groene specht hakt liever zelf. Hang je toch een grote kast op, dan wordt die eerder gebruikt door spreeuwen, holenduiven of kauwen. De beste hulp voor een broedende groene specht is een oude boom met zacht hout die blijft staan.
Hoe en wanneer zie je een groene specht?
Groene spechten zijn schuw en letten goed op. Zie je er een op je gazon, blijf dan binnen en kijk door het raam; een deur die opengaat, is vaak genoeg om hem te laten wegvliegen. De beste momenten zijn vroeg in de ochtend en op rustige dagen, als er weinig mensen in de tuin zijn. Na een regenbui, als de grond zacht is, zoekt hij vaak extra ijverig.
Luister ook goed. In het voorjaar hoor je de lach van een groene specht meestal eerder dan je hem ziet. Hoor je hem regelmatig in de buurt, dan is hij waarschijnlijk in je omgeving aan het broeden, en is de kans groot dat hij vroeg of laat je gazon ontdekt. Met een verrekijker vanaf de bank zie je de details van de rode kruin en de baardstreep het best.
Maandkalender: de groene specht door het jaar
| Maand | Wat er gebeurt | Wat jij doet |
|---|---|---|
| Januari | Zoekt mieren op open plekken, kwetsbaar bij vorst | Drinkschaal ijsvrij, bij strenge vorst vetkruimels laag |
| Februari | Eerste lachende roepen, territoria | Rust rond oude bomen |
| Maart | Luid roepen, paarvorming | Gazon niet verticuteren of bespuiten |
| April | Hakken aan de nestholte, eileg | Niet zagen of snoeien in bomen met holtes |
| Mei | Broeden en jongen in de holte | Ruige zoom laten staan, gazon niet te kort |
| Juni | Jongen vliegen uit | Katten in de gaten houden, water geven |
| Juli | Families samen op gazons | Mierennesten laten liggen, niet maaien in hitte |
| Augustus | Jongen zelfstandig, rui | Drinkschaal vers houden |
| September | Mieren nog volop actief | Maai de ruige zoom gefaseerd |
| Oktober | Gevallen fruit wordt soms gegeten | Een paar appels laten liggen |
| November | Vaste territoria | Blad onder struiken laten liggen |
| December | Zoeken naar mieren bij vorst lastig | Lauw water, eventueel meelwormen op de grond |
Problemen en hoe je ze oplost
Gaatjes in het gazon
Groene spechten laten kleine kuiltjes en gaatjes in het gras achter. Dat is geen schade van betekenis en het gras groeit snel dicht. Het is juist een teken dat je gazon leeft. Wil je er toch minder van zien, maai dan gefaseerd en laat de specht vooral op een deel zoeken.
Katten
Omdat de groene specht zoveel op de grond zit, is hij kwetsbaar voor katten. Zet drinkschalen op een open plek zonder struiken vlak ernaast en houd je eigen kat binnen in de periode dat jonge vogels uitvliegen. Onze gids katten en vogels geeft meer tips.
Strenge winters
Bij lange vorst of sneeuw kan de groene specht moeilijk bij mieren. Je kunt helpen met water en een beetje vet of meelwormen op de grond, maar verwacht niet dat hij daar afhankelijk van wordt. Het beste wat je kunt doen, is een tuin met veel insecten het hele jaar door.
Veelgemaakte fouten
- Gif tegen mieren. Daarmee haal je zijn voedsel weg.
- Een perfect gazon. Te vaak maaien, bemesten en verticuteren laat weinig mieren over.
- Oude bomen kappen. Zonder zacht, oud hout geen nestholte.
- Een voederhuisje verwachten te laten werken. De groene specht is een grondzoeker, geen zadeneter.
- Kunstgras en tegels. Geen bodemleven, geen mieren, geen specht.
De groene specht en de wet
In Nederland en België zijn alle in het wild levende vogels beschermd. Dat vloeit voort uit de Europese Vogelrichtlijn en is uitgewerkt in de nationale natuurwetgeving. Het is verboden om nesten in gebruik te verstoren of te vernielen. Zaag of kap daarom geen boom met een bezette spechtenholte in het broedseizoen, en controleer oude bomen voordat je ze snoeit.
Kort samengevat
Wil je een groene specht in je tuin, denk dan niet aan voer, maar aan mieren. Een onbespoten, niet te perfect gemaaid gazon met mierennesten, een ruige zoom, oude bomen met zacht hout en een ondiepe drinkschaal op de grond zijn de ingrediënten. Laat gif, kunstgras en overmatig opruimen achterwege. Dan hoor je misschien binnenkort die luide lach door je tuin schallen.
Bronnen
Veelgestelde vragen
Wat eet een groene specht?
De groene specht is een mierenspecialist. Hij eet vooral mieren, hun larven en poppen, die hij met zijn lange, kleverige tong uit mierennesten in de grond haalt. Daarnaast eet hij andere insecten en larven en in de herfst soms fruit en bessen. Op een gewone voerplek met zaden komt hij zelden; hij zoekt zijn voedsel op gazons, bermen, heides en weilanden.
Komt een groene specht op een voederhuisje?
Zelden. Een groene specht eet vooral mieren en zoekt die op de grond. Bij strenge vorst of sneeuw wordt er soms een groene specht gezien aan vet of op gevallen voer, maar daar kun je niet op rekenen. De beste manier om hem te lokken is een onbespoten gazon met mierennesten, een paar oude bomen en een drinkplek op de grond.
Hoe zie je het verschil tussen mannetje en vrouwtje groene specht?
Kijk naar de baardstreep onder het oog. Bij het mannetje is die zwart met een rood midden, bij het vrouwtje helemaal zwart. Beide hebben een rode kruin en een zwart masker rond het oog. Jonge vogels zijn doffer en hebben een grijsgroen verenkleed met veel lichte en donkere vlekjes en strepen op kop, borst en rug.
Waarom lacht een groene specht?
De luide roep van de groene specht klinkt als een schaterlach, een reeks van ongeveer tien tot twintig heldere tonen die iets afzakken. Het is zijn manier om zijn territorium te laten horen, vergelijkbaar met zang bij andere vogels. Anders dan de grote bonte specht roffelt de groene specht zelden; hij laat vooral die lach horen, het meest in het voorjaar.
Waarom maakt een groene specht gaten in mijn gazon?
De kleine, ronde gaatjes of kuiltjes in je gras zijn meestal het werk van een groene specht die naar mieren zoekt. Hij prikt met zijn snavel in een mierennest en haalt met zijn tong de mieren en poppen eruit. Het gazon herstelt zich snel. Zie het als een compliment: je tuin heeft genoeg insecten voor een van de mooiste spechten van Europa.
