Grote bonte specht in je tuin lokken: vet, noten en dood hout
Grote bonte specht in de tuin lokken: hang vetblokken en pinda's tegen een stam, laat dood hout staan en bescherm nestkasten van mezen met een metalen plaatje.
Koop je via links op deze pagina, dan kunnen we een commissie ontvangen, zonder extra kosten voor jou. Dat bepaalt nooit wat we aanraden. Hoe we verdienen
In dit artikel
- De grote bonte specht in het kort
- Hoe herken je een grote bonte specht?
- Waar leeft de grote bonte specht in Nederland en België?
- Wat eet een grote bonte specht?
- De juiste voerplek voor een grote bonte specht
- Water voor spechten
- Bomen en dood hout voor spechten
- Broeden: holte en nestkast
- Maandkalender: de grote bonte specht door het jaar
- Problemen en hoe je ze oplost
- Veelgemaakte fouten
- De grote bonte specht en de wet
- Kort samengevat
- Bronnen
- Veelgestelde vragen
Een grote bonte specht in de tuin lokken doe je met vet en noten tegen een boomstam: vetblokken, vetbollen zonder netje, ongezouten pinda’s in een silo van metaalgaas en zonnebloempitten. Hang het voer zo dat de specht met zijn staart kan steunen, want zo foerageert hij ook op een boom. Daarnaast telt de omgeving. Oude bomen, dode takken en een stuk staand dood hout geven hem insecten, een roffelplek en misschien zelfs een nestholte.
De grote bonte specht is de meest voorkomende specht in Nederland en België en een vaste gast in veel tuinen met bomen in de buurt. Zijn zwart-witte verenkleed met rood onder de staart is onmiskenbaar, en zijn roffel is in het voorjaar tot ver in de omgeving te horen. Deze gids laat zien hoe je hem naar je tuin haalt en houdt: herkenning, voer, voerplek, water, bomen, broeden, een maandkalender, problemen en fouten.
De grote bonte specht in het kort
| Kenmerk | Details |
|---|---|
| Wetenschappelijke naam | Dendrocopos major |
| Lengte | Ongeveer 22 tot 26 cm |
| Gewicht | Ongeveer 70 tot 90 g |
| Voorkomen in Nederland en België | Algemene broedvogel van bossen, parken, lanen en tuinen met bomen, in bijna het hele land |
| Seizoen | Het hele jaar, standvogel; in sommige najaren extra vogels uit het noorden |
| Dieet | Insecten en larven uit hout, zaden uit dennen- en sparrenkegels, noten; in het voorjaar ook eieren en jongen |
| Voerplek | Vetblokhouder, pindasilo, voertafel, liefst tegen een stam of paal |
| Nestplaats | Zelf uitgehakte holte in een boom |
| Legsel | Meestal 4 tot 7 eieren, één legsel per jaar |
Maten en broedgegevens zijn gangbare waarden uit Europese vogelgidsen en de soortinformatie van Vogelbescherming Nederland. Gewicht en afmetingen kunnen per vogel iets verschillen.
Hoe herken je een grote bonte specht?
De grote bonte specht is ongeveer zo groot als een merel, maar compacter. De bovenkant is zwart met twee grote, witte ovale vlekken op de schouders en witte strepen op de vleugels. Het gezicht is wit, met een zwarte baardstreep die doorloopt naar de nek en de borst. De onderkant is vuilwit tot lichtbruin. Het meest opvallend is de felrode onderstaart, die je ziet als hij tegen een stam hangt.
Hij klimt schokkerig tegen stammen omhoog en steunt daarbij op zijn stijve staartveren. In de vlucht golft hij: een paar vleugelslagen, dan een stukje zweven met de vleugels tegen het lijf, en weer omhoog.
Mannetje, vrouwtje en jong
- Mannetje: een kleine rode vlek op het achterhoofd.
- Vrouwtje: geen rood op de kop, het achterhoofd is zwart.
- Jonge vogel: in de zomer een rode kruin op de hele bovenkant van de kop, een wat minder felle, meer roze onderstaart en een doffer verenkleed.
Juist die jonge vogels met hun rode petje worden soms voor een andere soort gehouden. Kijk dan naar de witte schoudervlekken en de doorlopende zwarte baardstreep: die heeft een jonge grote bonte specht gewoon.
Roep en roffel
- Roep: een kort, scherp “kik” of “tsjik”, vaak herhaald. Zodra je het kent, hoor je het overal in parken.
- Roffel: een zeer snelle, korte reeks slagen die na ongeveer een seconde wegsterft. Vooral van eind winter tot in het voorjaar.
- Bedelende jongen: in mei en juni een aanhoudend gekwetter uit een boomholte, vaak het eerste teken dat er een nest is.
Waarom spechten zo hard kunnen hameren zonder hoofdpijn te krijgen, lees je in onze gids waarom krijgen spechten geen hoofdpijn.
Soorten die op de grote bonte specht lijken
- Kleine bonte specht: ongeveer zo groot als een mus, met een zwart-wit gestreepte rug in plaats van grote witte schoudervlekken, en zonder rode onderstaart. Hij is veel schaarser en zit vaak hoog in dunne takken.
- Middelste bonte specht: heeft een rode kruin bij beide geslachten, een minder duidelijke zwarte baardstreep, gestreepte flanken en een lichtroze onderstaart. Hij is gebonden aan oude eikenbossen en komt in Nederland vooral lokaal in het oosten en zuiden voor.
- Groene specht: groter, groen met een rode kruin, en eet vooral mieren op de grond.
Waar leeft de grote bonte specht in Nederland en België?
De grote bonte specht is niet kieskeurig. Hij broedt in loofbossen en naaldbossen, in parken, op begraafplaatsen, langs lanen en in woonwijken met voldoende grote bomen. Hij heeft wel oude of zieke bomen nodig om een holte in te hakken, en genoeg insecten en zaden in de buurt. Sovon Vogelonderzoek Nederland volgt de aantallen en verspreiding; de soort is algemeen en in grote delen van het land in de afgelopen decennia toegenomen.
De meeste grote bonte spechten blijven het hele jaar in hetzelfde gebied. In sommige najaren komen daarbovenop spechten uit Scandinavië en Noordoost-Europa naar het zuiden, vooral in jaren dat daar weinig dennenzaad is. In zo’n najaar kun je ineens meer spechten op je voerplek zien.
Wat eet een grote bonte specht?
De grote bonte specht is een alleseter met een sterk seizoenspatroon.
- Voorjaar en zomer: vooral insecten en larven, zoals keverlarven en rupsen die hij uit hout en schors hakt. In deze periode rooft hij ook eieren en jongen uit nesten van andere vogels, waaronder mezen in nestkasten.
- Herfst en winter: vooral zaden en noten, met name zaden uit dennen- en sparrenkegels, maar ook beukennootjes, hazelnoten en eikels.
De spechtensmidse
Een bekende gewoonte is de zogeheten spechtensmidse. De specht klemt een dennenappel of sparrenkegel in een spleet in de schors of een oksel van een tak en hakt de zaden eruit. Onder zo’n plek liggen na een tijd tientallen uitgehakte kegels. Vind je zo’n hoopje in de buurt, dan weet je dat er een specht actief is. Meer over het hakken en roffelen lees je in onze gids waarom hakken spechten in hout.
Het beste voer voor grote bonte spechten
| Voer | Waarom het werkt | Hoe aanbieden |
|---|---|---|
| Vetblokken en vetbollen | Veel energie, lijkt op wat hij in de winter nodig heeft | Vetblokhouder tegen een stam of paal, vetbollen zonder plastic netje |
| Ongezouten pinda’s | Vet en eiwit | Pindasilo van fijn metaalgaas |
| Zonnebloempitten | Vetrijk, makkelijk te openen | Zadensilo of voertafel |
| Hazelnoten en walnoten | Past bij zijn wintervoedsel | Gebroken, op een voertafel of in een spleet |
| Pindakaas voor vogels | Veel vet en eiwit | In een pot of houder, altijd zonder zout |
| Meelwormen | Extra eiwit in het voorjaar | Schaaltje of voertafel |
Vet is de sterkste lokker, zeker van november tot maart. In onze gids over vetblokken en vetbollen lees je welke soorten weinig vulmiddel bevatten. Gebruik vetbollen nooit in een plastic netje: spechten en andere vogels kunnen met hun tenen of tong in het netje verstrikt raken.
Over pindakaas bestaan veel vragen. Het kan prima, mits het speciale pindakaas voor vogels is of pindakaas zonder toegevoegd zout en suiker. Onze gids mag je vogels pindakaas geven legt uit waar je op let.
Wat je beter niet geeft
Gezouten noten, brood, gekruide etensresten en oud of beschimmeld vet. Vet dat in de zomer in de zon hangt, kan smelten en ranzig worden. Geef in warme maanden kleinere hoeveelheden of kies vetblokken die minder snel zacht worden.
De juiste voerplek voor een grote bonte specht
Een specht foerageert niet zoals een mees. Hij klimt, steunt op zijn staart en hakt. Een voerplek die daarop inspeelt, wordt veel sneller gevonden.
- Tegen een stam of paal. Een vetblokhouder direct tegen een boomstam of dikke paal laat de specht met zijn staart steunen. Er bestaan ook houders met een verlengde plank onderaan, speciaal als staartsteun.
- Dicht bij bomen. Een voerplek midden in een open gazon voelt voor een specht onveilig. Binnen een paar meter van een boom werkt beter.
- Stevig materiaal. Spechten hakken hard. Kies metalen silo’s en houders; dunne kunststof of los gaas houdt het niet lang.
- Zichtbaar vanuit huis. Zo heb je er zelf ook iets aan. Meer tips over afstand en hoogte vind je in onze gids waar hang je een voederhuisje.
Bekijk de prijs op Amazon Kies een metalen houder die je aan een stam of paal kunt schroeven en makkelijk bijvult. Het aanbod verschilt per land.
Voor een overzicht van houders voor vet lees je onze gids over vetblokkenhouders.
De specht is de baas
Als de grote bonte specht op de voerplek komt, maken mezen, vinken en zelfs boomklevers plaats. Dat is geen probleem, maar hang wel meerdere voerplekken op, zodat kleine vogels een alternatief hebben. Een specht die een vaste voerplek heeft gevonden, komt vaak op vaste momenten van de dag terug.
Water voor spechten
Spechten halen veel vocht uit hun voedsel, maar drinken en baden ook, zeker in droge zomers. Een ondiepe drinkschaal op een voetstuk, dicht bij een boom, is ideaal. Een vogelbad met een ruwe bodem en een paar centimeter water volstaat. Ververs het water regelmatig en maak de schaal schoon. In de winter helpt lauw water bij vorst.
Bomen en dood hout voor spechten
Een specht heeft bomen nodig, en dan het liefst bomen die niet te netjes zijn. Wat hij zoekt: zacht of aangetast hout om een holte in te hakken, dode takken vol insectenlarven en dennen of sparren met kegels.
| Boom | Wat de specht eraan heeft |
|---|---|
| Ruwe berk (Betula pendula) | Zacht hout, geliefd om nestholtes in te hakken |
| Zomereik (Quercus robur) | Veel insecten in de schors, oude bomen met holtes |
| Grove den (Pinus sylvestris) | Kegels met zaden voor de winter |
| Zwarte els (Alnus glutinosa) | Zacht hout, zaden, veel insecten langs water |
| Schietwilg (Salix alba) | Zacht hout, snel oud en hol |
| Populier (Populus) | Zacht hout, veel gebruikt voor nestholtes |
| Hazelaar (Corylus avellana) | Hazelnoten |
| Beuk (Fagus sylvatica) | Beukennootjes in mastjaren |
Het beste wat je voor spechten kunt doen, is dood hout laten staan waar dat veilig kan. Een dode tak die niet boven een pad of speelplek hangt, een afgestorven boom die je op een paar meter hoogte laat afzagen in plaats van helemaal te verwijderen, een stapel stammen in een hoek van de tuin: het zit allemaal vol larven. Laat bovendien blad liggen onder struiken; ook dat levert insecten op. Onze gids laat het blad liggen legt uit waarom.
Broeden: holte en nestkast
De grote bonte specht hakt elk jaar in het voorjaar een nieuwe holte. Beide ouders werken eraan, meestal twee tot drie weken. Het vlieggat is rond en de holte kan zo’n 25 tot 30 cm diep zijn. Er wordt geen nestmateriaal aangevoerd; de eieren liggen op houtsplinters op de bodem.
Het vrouwtje legt meestal 4 tot 7 witte eieren. Beide ouders broeden, zo’n anderhalve week tot twee weken. De jongen blijven daarna ongeveer drie weken in de holte en maken in de laatste dagen veel lawaai. Na het uitvliegen voeren de ouders ze nog een tijd, vaak verdeeld: het mannetje neemt een deel van de jongen mee, het vrouwtje de rest. In juni zie je dan ouders met een jonge specht met rood petje aan de vetblokhouder.
Nestkast of niet?
Grote bonte spechten gebruiken zelden een gewone nestkast. Er bestaan speciale spechtenkasten, gevuld met zacht materiaal waarin de specht zelf kan hakken, maar de bezetting is onzeker. De betere investering is dood en zacht hout in je tuin of in de buurt. Oude spechtenholen worden later weer gebruikt door mezen, boomklevers, spreeuwen en vleermuizen, dus een specht die bij jou broedt, helpt ook andere soorten.
Maandkalender: de grote bonte specht door het jaar
| Maand | Wat er gebeurt | Wat jij doet |
|---|---|---|
| Januari | Territoria worden gevestigd, eerste roffels | Vet en pinda’s tegen een stam, water ijsvrij |
| Februari | Veel roffelen, paarvorming | Voer doorgaan, nestkasten van mezen beschermen |
| Maart | Hakken aan nestholtes | Dode bomen en takken laten staan |
| April | Eileg en broeden | Rust rond de nestboom, niet zagen of snoeien |
| Mei | Jongen in de holte, ouders jagen op insecten en nestjongen | Meelwormen erbij, metalen plaatjes op nestkasten van mezen |
| Juni | Jongen vliegen uit, rood petje aan de voerplek | Voerplekken schoonhouden, water geven |
| Juli | Families verspreiden zich | Kleinere porties vet, niet in de volle zon |
| Augustus | Rui, weinig geroep | Drinkschaal vers houden |
| September | Kegels en noten rijpen | Silo’s weer bijvullen, hazelnoten aanbieden |
| Oktober | Soms extra spechten uit het noorden | Meerdere voerplekken ophangen |
| November | Vaste wintergasten | Vetblokken erbij, voer droog houden |
| December | Veel bezoek bij vorst en sneeuw | Elke dag voer, lauw water bij vorst |
Problemen en hoe je ze oplost
De specht plundert nestkasten van mezen
Dit is voor veel tuiniers het grootste probleem. In mei en juni kan een grote bonte specht het vlieggat van een houten mezenkast openhakken en de jongen eruit halen. Het is natuurlijk gedrag, maar je kunt het de specht moeilijker maken:
- Schroef een metalen plaatje rond het vlieggat, met een gat van dezelfde maat.
- Kies nestkasten van houtbeton; daar hakt een specht veel moeilijker doorheen.
- Hang kasten niet vlak naast een voerplek waar de specht dagelijks komt.
Roffelen op huis of dakgoot
Een specht die op een dakgoot, antenne of houten gevelbeschieting roffelt, doet dat vooral in het voorjaar om zijn territorium af te bakenen. Meestal houdt het na een paar weken vanzelf op. Een tijdelijke lap stof of een stuk gaas over de plek maakt die minder aantrekkelijk. Hakt een specht echt gaten in houten gevels, dan kan het helpen om te laten controleren of er insecten in het hout zitten.
Eekhoorns en ratten
Pinda’s en vet trekken ook eekhoorns en ratten aan. Gebruik stevige metalen silo’s, hang ze aan een paal met een eekhoornkap en ruim gevallen voer op. Onze gids over ratten bij voederhuisjes geeft praktische tips.
Veelgemaakte fouten
- Vetbollen in plastic netjes. Vogels kunnen erin verstrikt raken. Gebruik een metalen houder.
- Voer ver van bomen. Een specht voelt zich veilig bij een stam, niet midden in een open gazon.
- Alle dode takken weghalen. Daarmee verdwijnt zijn voedsel en zijn nestplek.
- Houten mezenkasten zonder bescherming. Een metalen plaatje rond het vlieggat voorkomt veel ellende.
- Vet in de volle zomerzon. Het smelt, wordt ranzig en kan veren vervuilen.
De grote bonte specht en de wet
In Nederland en België zijn alle in het wild levende vogels beschermd. Dat vloeit voort uit de Europese Vogelrichtlijn en is uitgewerkt in de nationale natuurwetgeving. Het is verboden om nesten in gebruik te verstoren of te vernielen. Voor spechten betekent dat: zaag of kap geen boom met een bezette holte in het broedseizoen, en overleg bij twijfel met je gemeente of een ecoloog.
Kort samengevat
Wil je een grote bonte specht in je tuin, hang dan vet en pinda’s in stevige metalen houders tegen een stam of paal, dicht bij bomen. Laat dood hout en dode takken staan waar dat veilig kan, want daar zitten zijn voedsel en zijn toekomstige nestholte. Bescherm houten mezenkasten met een metalen plaatje en geef water in een ondiepe schaal. Dan wordt de specht met de rode onderstaart een vaste, luidruchtige gast.
Bronnen
Veelgestelde vragen
Wat is het beste voer voor een grote bonte specht?
Vet is de sterkste lokker: vetblokken, vetbollen zonder net en pindakaas voor vogels. Daarnaast eet de grote bonte specht graag ongezouten pinda's uit een silo van metaalgaas, zonnebloempitten en hazelnoten. Hang het voer bij voorkeur tegen een boomstam of paal, zodat hij met zijn staart kan steunen, net zoals hij dat op een boom doet.
Hoe zie je het verschil tussen mannetje en vrouwtje grote bonte specht?
Kijk naar de achterkant van de kop. Het mannetje heeft een kleine rode vlek op het achterhoofd, het vrouwtje heeft daar geen rood en is op de kop helemaal zwart-wit. Beide hebben een felrode onderstaart. Jonge vogels hebben in de zomer een rode kruin op de hele bovenkant van de kop, wat soms tot verwarring met de middelste bonte specht leidt.
Waarom roffelt een specht op een boom of dakgoot?
Roffelen is de manier waarop spechten communiceren, vergelijkbaar met zang bij andere vogels. Met een snelle reeks slagen op een klankrijk voorwerp, meestal een dode tak, laten ze weten dat een territorium bezet is en trekken ze een partner aan. Een metalen dakgoot of antenne klinkt nog harder, en daarom kiezen sommige spechten juist die plek, vooral van februari tot april.
Eet een grote bonte specht jonge vogels?
Ja, in het voorjaar eet de grote bonte specht soms eieren en jongen van andere vogels. Hij kan het vlieggat van een houten nestkast openhakken om bij mezenjongen te komen. Dat is natuurlijk gedrag. Een metalen plaatje rond het vlieggat of een nestkast van houtbeton maakt het de specht een stuk moeilijker.
Gebruikt een grote bonte specht een nestkast?
Zelden. De grote bonte specht hakt elk voorjaar liever zelf een nieuwe holte in zacht of aangetast hout, vaak in een berk, populier, wilg of een oude eik. Speciale spechtenkasten worden soms gebruikt, maar de beste hulp is dode of zieke bomen en dikke dode takken laten staan waar dat veilig kan.
