Spreeuw in je tuin lokken: nestkast, voer en een gezond gazon

Een spreeuw in de tuin lokken doe je met een nestkast en een tuin met bodemleven. Hang een kast met een rond vlieggat van ongeveer 45 mm hoog onder de dakrand, gebruik geen gif op het gazon zodat er emelten en wormen blijven, en plant struiken met bessen. In herfst en winter komen spreeuwen graag af op vetblokken, meelwormen, stukjes appel en geweekte rozijnen.

De spreeuw was vroeger een van de gewoonste vogels van Nederland en Vlaanderen. Hij is dat in veel wijken nog steeds, maar de aantallen zijn sinds de jaren negentig sterk gedaald. Juist daarom maakt een tuin met een nestkast en een levende bodem verschil. Deze gids laat zien hoe je spreeuwen herkent, wat ze eten, welke nestkast werkt, hoe je voorkomt dat een groep spreeuwen alle voer opeet en wat je per maand kunt doen.

De spreeuw in het kort

Maten en broedgegevens zijn gangbare waarden uit Europese vogelgidsen en de soortinformatie van Vogelbescherming Nederland.

Hoe herken je een spreeuw?

Een spreeuw is iets kleiner dan een merel, met een korte, rechte staart, een puntige snavel en driehoekige vleugels die in de vlucht op een sterretje lijken. Hij loopt stappend en snel over het gras, vaak met de snavel prikkend in de grond, en niet huppend zoals een merel.

Zomerkleed en winterkleed

Het uiterlijk verandert sterk door het jaar. In het voorjaar is een spreeuw glanzend zwart met een groene en paarse metaalglans en weinig stippen. De snavel is dan geel. In het najaar ruien spreeuwen naar een vers verenkleed met witte en lichtbruine punten aan de veren. Daardoor lijken ze in de winter bezaaid met lichte stippen. De snavel is dan donker. In de loop van de winter slijten de lichte veerpunten weg en komt de glans weer tevoorschijn: de spreeuw krijgt zijn zomerkleed dus grotendeels door slijtage, niet door een tweede rui.

Mannetje, vrouwtje en jong

Mannetje en vrouwtje lijken sterk op elkaar. In het broedseizoen helpt de basis van de snavel: bij het mannetje is die blauwgrijs, bij het vrouwtje roze of lichtgeel. Het vrouwtje heeft vaak een lichte ring om de iris, wat het oog een wat lichtere indruk geeft. Het mannetje heeft meestal langere, glanzendere keelveren.

Jonge spreeuwen zijn egaal grijsbruin met een lichte keel. In de zomer zie je groepjes van deze bruine jongen over gazons en weilanden lopen, en veel mensen herkennen ze dan niet als spreeuw. In de nazomer ruien ze en krijgen ze eerst een gestippelde zwarte borst terwijl de kop nog bruin is.

Zang en imitaties

De zang van de spreeuw is een lange, rommelige mengeling van fluitjes, klikken, ratels, piepjes en gorgelende tonen, vaak met trillende vleugels vanaf een dak of antenne. Spreeuwen zijn bekende imitators. Ze nemen geluiden van andere vogels over, zoals buizerd, wulp of merel, en soms ook geluiden uit hun omgeving. Een onbekend geluid op je dakgoot kan dus zomaar een spreeuw zijn. Onze gids over vogels herkennen aan hun zang helpt je op weg.

Soorten die op de spreeuw lijken

• Merel: het mannetje is egaal zwart met een oranje snavel, zonder glans of stippen, en heeft een langere staart. Een merel huppelt, een spreeuw loopt.
• Roze spreeuw: een zeldzame dwaalgast uit Oost-Europa, volwassen roze met zwart. Jonge vogels zijn lichter en zandkleurig.
• Kauw: groter, grijs op de nek, met een licht oog. Loopt ook op gazons, vaak samen met spreeuwen.

Waar leeft de spreeuw in Nederland en België?

De spreeuw is een vogel van het open landschap met gras en de bebouwing ernaast. Hij broedt in holtes van gebouwen en bomen en zoekt voedsel op gazons, sportvelden, bermen, weilanden en boerenerven. Woonwijken met oudere huizen, dakpannen en grasvelden zijn van oudsher goede plekken.

De broedvogels in Nederland en België zijn grotendeels standvogel of trekken over korte afstand. In de herfst en winter komen er grote aantallen spreeuwen uit Scandinavië, het Oostzeegebied en Rusland bij. Die trekken soms massaal over, vooral op heldere ochtenden in oktober, en een deel overwintert hier. Bij zonsondergang verzamelen spreeuwen zich soms in grote groepen boven rietvelden, bossen of in steden om samen te slapen. Die zwermen, die als één lichaam door de lucht draaien, zijn een van de indrukwekkendste vogelschouwspelen in de Lage Landen. Onze gids wat is een spreeuwenzwerm legt uit hoe dat werkt.

Sovon meldt al jaren een forse afname van de spreeuw als broedvogel, vooral op het platteland. Als oorzaken worden onder meer genoemd: minder bodemleven en emelten in intensief beheerde graslanden, minder nestplekken door na-isolatie en afgesloten daken, en minder insecten voor de jongen. Een tuin kan dat niet oplossen, maar wel een deel van het verschil maken.

Wat eet een spreeuw?

In het voorjaar en de zomer eten spreeuwen vooral dieren uit de bodem. Emelten, de larven van langpootmuggen, zijn een belangrijke prooi, net als regenwormen, keverlarven, rupsen en andere insecten. Een spreeuw steekt zijn snavel in de grasmat en opent hem dan met kracht, zodat er een gaatje ontstaat waar hij in kan kijken. Door die techniek vindt hij prooien die net onder de oppervlakte zitten.

In de nazomer en herfst schakelen spreeuwen over op fruit en bessen: vlierbessen, bramen, kersen, lijsterbessen, druiven en gevallen appels. In de winter eten ze wat er te vinden is, van bodemdieren op zachte dagen tot vet, voerresten en afgevallen fruit.

Het beste voer voor spreeuwen

Spreeuwen zijn geen zaadeters. Ze eten wel zonnebloempitten zonder dop en fijne zaden, maar hebben meer aan vet, insecten en fruit. Voor een goede vetblokhouder kun je onze gids over vetblokhouders raadplegen.

Wie spreeuwen in de winter vet wil geven, kan kiezen voor vetblokken zonder plastic netje. Bekijk de prijs op Amazon Het aanbod en de samenstelling verschillen per land.

Wat je beter niet geeft

Brood, gezouten etensresten, vet met kruiden en melk horen niet op de voerplek. Brood vult, maar levert weinig voedingsstoffen, en nat brood beschimmelt snel. Vetbollen in plastic netjes kunnen gevaarlijk zijn omdat pootjes erin verstrikt raken. Onze gids wat mag je vogels niet voeren zet de risico’s op een rij.

Spreeuwen voeren zonder dat ze alles opeten

Spreeuwen komen vaak in groepen en eten snel. Een vetblok kan binnen een dag op zijn, en kleinere vogels komen er dan niet meer tussen. Dat is geen reden om spreeuwen te weren, maar wel om slim te voeren:

1. Geef spreeuwen een eigen plek. Leg vet, fruit en meelwormen op een voertafel of op de grond verderop in de tuin. Dan blijven de voederhuisjes bij het raam vrij voor mezen en vinken.
2. Gebruik een kooi om vet en zaden. Een vetblokhouder of silo in een kooi met mazen van enkele centimeters laat mezen, roodborsten en mussen erdoor, maar spreeuwen niet.
3. Korte zitstokjes. Silo’s met korte stokjes of zonder stokjes zijn lastiger voor spreeuwen.
4. Kleinere porties. Geef liever elke dag een beetje dan eens per week een grote hoeveelheid.
5. Zaad zonder vulmiddel. Goedkope mengsels met veel tarwe en maïskorrels trekken groepen spreeuwen en duiven aan zonder dat de kleinere vogels er iets aan hebben.

Onze gids over spreeuwen weghouden bij het voederhuisje gaat dieper in op het beheersen van groepen aan de voerplek.

Water voor spreeuwen

Spreeuwen baden uitbundig en vaak in groepen. Ze zitten dan met meerdere tegelijk in een vogelbad en spatten het halfleeg. Een ondiepe, brede schaal van een paar centimeter diep, met een ruwe bodem, is ideaal. Zet hem op een open plek met overzicht, maar niet te ver van een boom of struik waar ze na het baden kunnen opdrogen en poetsen. Ververs het water vaak, zeker als er groepen spreeuwen komen, en maak de schaal regelmatig schoon.

Je tuin inrichten voor spreeuwen

Een gazon met bodemleven

Voor een spreeuw is een gazon geen kale vlakte, maar een voorraadkast. In gras met een gezond bodemleven leven emelten, regenwormen en keverlarven. Gebruik daarom geen insectengif of gif tegen emelten op je gazon. Laat het gras niet te kort, laat een deel ruiger groeien en bemest spaarzaam. Een gazon met wat klaver, madeliefjes en paardenbloemen levert meer insecten op dan een monocultuur.

Planten die spreeuwen helpen

Laat afgevallen appels en peren gerust een tijd liggen. Spreeuwen, merels en lijsters eten ze graag, zeker in de winter. Onze gids over besdragende struiken voor de winter helpt je bij de keuze.

Een nestkast voor de spreeuw

Spreeuwen zijn holenbroeders. Ze broeden van oudsher onder dakpannen, in holtes in muren en in oude spechtengaten. Bij renovatie en isolatie verdwijnen veel van die plekken. Een nestkast is daarom een van de meest zinvolle dingen die je voor spreeuwen kunt doen.

Welke nestkast en waar

• Vlieggat: rond, ongeveer 45 mm. Dat is de gangbare maat voor spreeuwenkasten. Kleinere openingen houden spreeuwen buiten, veel grotere maken de kast toegankelijk voor kauwen.
• Binnenruimte: ruim, want spreeuwen bouwen een fors nest en hebben vaak vijf jongen.
• Hoogte: minstens 3 meter, liefst hoger, bijvoorbeeld onder een dakrand of aan een gevel.
• Richting: met de opening weg van de volle middagzon en de heersende regen, in Nederland meestal niet op het zuidwesten.
• Meerdere kasten: spreeuwen broeden graag in losse kolonies. Twee of drie kasten op een paar meter afstand kunnen allemaal bezet worden.
• Inbouwkasten: bij nieuwbouw of renovatie kun je een neststeen of inbouwkast voor spreeuwen in de gevel laten opnemen. Die blijft vaak tientallen jaren bruikbaar.

Onze gids met vlieggatmaten per soort laat zien welke opening bij welke vogel hoort. Hang de kast in de herfst of winter op, zodat hij klaar is als spreeuwen in maart op zoek gaan naar een nestplek.

Bekijk de prijs op Amazon Let bij het kiezen op onbehandeld hout of houtbeton, een afneembare voorkant om schoon te maken en een vlieggat van ongeveer 45 mm. Het aanbod verschilt per land.

Het broedseizoen van de spreeuw

Het mannetje kiest een holte, brengt nestmateriaal aan en zingt vanaf het dak om een vrouwtje te lokken. Opvallend is dat hij vaak verse groene blaadjes en bloemetjes van aromatische planten in het nest legt. Onderzoek wijst erop dat die kunnen helpen tegen parasieten en ook een rol spelen bij het lokken van een vrouwtje. Het vrouwtje maakt het nest af en legt meestal 4 tot 6 lichtblauwe eieren.

Beide ouders broeden, ongeveer twee weken. De jongen blijven zo’n drie weken in het nest en worden in die tijd veel gevoerd, vooral met emelten, rupsen en andere bodemdieren. Een nest met jonge spreeuwen is luid: je hoort het bedelen al van ver. Na het uitvliegen trekken de bruine jongen vaak in groepen rond. De meeste paren hebben één legsel per jaar, sommige een tweede.

Vind je een jonge spreeuw op de grond, dan is het meestal een uitvlieger die nog door de ouders wordt gevoerd. Onze gids een jong vogeltje gevonden legt uit wanneer hulp wel nodig is.

Maandkalender: de spreeuw door het jaar

Problemen en hoe je ze oplost

Spreeuwen onder de dakpannen

Soms nestelen spreeuwen onder dakpannen of in een spouwmuur. Dat kan geluid en wat vuil geven, maar het nest mag in het broedseizoen niet worden verstoord. Wil je voorkomen dat ze op een ongewenste plek broeden, sluit openingen dan buiten het broedseizoen af en hang tegelijk een nestkast op, zodat ze een alternatief hebben.

Katten en rovers

Katten vangen vooral uitgevlogen jongen die nog onhandig op het gras zitten. Houd je eigen kat binnen in de weken dat jongen uitvliegen, vooral ‘s ochtends vroeg. Onze gids katten en vogels gaat hier dieper op in. Grote bonte spechten hakken soms het vlieggat van een houten kast open om bij de jongen te komen. Een metalen plaatje rond het vlieggat of een kast van houtbeton helpt daartegen.

Hygiëne

Waar groepen spreeuwen eten en baden, hopen uitwerpselen en voerresten zich snel op. Maak voertafels en vogelbaden regelmatig schoon met heet water, geef kleinere porties en verplaats voer op de grond zo nu en dan. Maak nestkasten na het broedseizoen leeg en schoon.

Veelgemaakte fouten

1. Een nestkast met een te klein vlieggat. Een mezenkast is te klein. Spreeuwen hebben ongeveer 45 mm nodig.
2. De kast te laag hangen. Onder de 3 meter wordt een kast minder snel gebruikt en is hij kwetsbaarder.
3. Gif op het gazon. Middelen tegen emelten en andere insecten halen precies het voedsel weg waar spreeuwen hun jongen mee grootbrengen.
4. Goedkoop zaadmengsel met veel vulmiddel. Dat trekt groepen spreeuwen en duiven aan zonder dat kleine vogels er iets aan hebben.
5. Al het voer op één plek. Een aparte voerplek voor spreeuwen voorkomt dat ze de voederhuisjes van mezen en vinken leeg eten.
6. Dakopeningen dichtmaken in het broedseizoen. Doe dat alleen buiten het broedseizoen en bied een nestkast als alternatief.
7. Bessen en fruit wegsnoeien of opruimen. Laat vlier, lijsterbes en afgevallen fruit staan en liggen voor herfst en winter.

De spreeuw en de wet

In Nederland en België zijn alle in het wild levende vogels beschermd. Dat vloeit voort uit de Europese Vogelrichtlijn en is uitgewerkt in de nationale natuurwetgeving. Het is verboden om nesten in gebruik te verstoren of te vernielen en om eieren of jongen weg te nemen. Plan dakwerk, isolatie en het afsluiten van openingen daarom buiten het broedseizoen en laat bij renovatie waar mogelijk nestplekken terugkomen.

Kort samengevat

Wil je spreeuwen in je tuin, hang dan een nestkast met een vlieggat van ongeveer 45 mm hoog onder de dakrand, liefst meerdere. Houd je gazon vrij van gif zodat er emelten en wormen blijven, plant struiken met bessen en laat afgevallen fruit liggen. Geef in de winter vet, meelwormen en fruit op een aparte plek, zodat mezen en vinken ook aan bod komen. Zo help je een vogel die het in de Lage Landen moeilijk heeft, en krijg je er een van de meest levendige tuingasten voor terug.

Bronnen

• Vogelbescherming Nederland: spreeuw in de vogelgids
• Sovon Vogelonderzoek Nederland
• Natuurpunt
• RSPB: starling
• Wikipedia: Spreeuw