Moet je vogels voeren in de zomer?

Ja, je kunt vogels in de zomer voeren, en het kan veel plezier geven: je ziet ouders hun uitgevlogen jongen naar de voederplek brengen, putters en mezen van dichtbij, en je helpt vogels door de zware weken van broeden en rui. Maar vogels hebben in de zomer het voederhuisje niet op dezelfde manier nodig als in een strenge winter, en warm weer brengt extra risico’s. Het draait om kleine hoeveelheden vers, geschikt voer, vaker schoonmaken en ondiep water aanbieden, hooguit 3 tot 5 cm diep.

Deze gids legt uit waarom zomervoeren als aanvaardbaar geldt, wat je geeft en wat je vermijdt bij hitte, hoe voeren broedende vogels beïnvloedt, en in welke situaties een pauze de betere keus is.

Kort antwoord

• Voeren in de zomer mag als je voederplekken schoon houdt en het voer vers blijft.
• Vogels zijn in de zomer niet afhankelijk van voer. Er zijn volop insecten, zaden en vruchten.
• Nestjongen hebben insecten nodig, geen zaad. Het voederhuisje helpt vooral doordat ouders tijd besparen.
• Maak vaker schoon. Warmte en vocht versnellen schimmel en bacteriegroei.
• Geef kleinere porties, zodat het voer binnen een dag of twee op is.
• Geen losse hele pinda’s in het broedseizoen.
• Water is bij hitte het waardevolste wat je kunt bieden.
• Pauzeer bij zieke vogels, ratten of een actueel advies over vogelgriep.

Hebben vogels in de zomer voer nodig?

Nee, maar dat betekent niet dat ze er niets aan hebben. De zomer is het seizoen waarin er in de natuur het meeste voedsel is. Insecten bereiken hun piek, veel planten zetten zaad en vanaf midzomer rijpen de bessen. Gezonde wilde vogels kunnen zonder voederhuisje in hun behoeften voorzien.

Toch is de zomer ook een zwaar seizoen. Volwassen vogels zijn druk met het grootbrengen van hun jongen, vaak twee legsels of meer per jaar. Daarna ruien veel soorten in de late zomer al hun veren, en daarvoor is eiwit nodig. Een betrouwbare voederplek kan de ouders snelle calorieën geven, zodat ze meer tijd overhouden om de insecten te zoeken die hun jongen nodig hebben.

De RSPB in Groot-Brittannië stelt dat jaarrond voeren vogels kan helpen, mits het voer geschikt is. Ook Vogelbescherming Nederland geeft aan dat je het hele jaar door kunt bijvoeren, met extra aandacht voor hygiëne in de warme maanden. Het Cornell Lab of Ornithology en Project FeederWatch in Noord-Amerika vinden jaarrond voeren eveneens redelijk. Er is geen sterk bewijs dat zomervoeren vogels afhankelijk maakt. We leggen het onderzoek uit in raken vogels afhankelijk van bijvoeren?

Wat doet bijvoeren in de zomer met broedende vogels?

Wat eten jonge vogels eigenlijk?

Bijna alle zangvogels voeren hun nestjongen insecten en andere ongewervelden, ook soorten die als volwassen vogel vooral zaad eten. Rupsen zijn bijzonder belangrijk. Een koolmeespaar heeft voor één legsel vele duizenden rupsen nodig, en het broedseizoen van mezen valt niet voor niets samen met de rupsenpiek in eiken en andere loofbomen. Zaad kan dat eiwit en vocht niet vervangen. Zaad is een tussendoortje voor de ouders, geen maaltijd voor de jongen.

Er zijn uitzonderingen. De putter voert zijn jongen grotendeels met zaden, en groenlingen en kneuen doen dat ook in belangrijke mate. Daarom zie je putters in juli en augustus vaak aan nyjer- en zonnebloemvoeders. Duiven, zoals de houtduif en de Turkse tortel, voeren hun jongen met “kropmelk”, een afscheiding uit de krop van de ouder, aangevuld met zaden.

Kan verkeerd voer nestjongen schaden?

Ja, en daarom is de keuze van voer in de zomer belangrijker dan in de winter. De RSPB waarschuwt tegen het geven van losse hele pinda’s in het broedseizoen, omdat ouders ze naar het nest kunnen brengen, waar jongen erin kunnen stikken. Voer je pinda’s, gebruik dan een pindasilo van gaas, zodat vogels er alleen kleine stukjes uit kunnen pikken. Brood, droge crackers en in brokken gebroken harde vetbollen geven vergelijkbare risico’s en zijn weinig voedzaam.

Zachtere, eiwitrijke voedingsmiddelen werken goed in de zomer:

• Meelwormen, levend of gedroogd. De RSPB raadt aan gedroogde meelwormen in het broedseizoen eerst te weken, zodat ze zachter zijn en wat vocht leveren.
• Zonnebloemharten. Makkelijk te eten, geen doppen om te kraken en minder rommel onder het voederhuisje.
• Zachte vetmengsels of vetblokken voor warm weer, die bedoeld zijn om bij hogere temperaturen stevig te blijven.

En uitgevlogen jongen bij de voederplek?

Een van de mooiste dingen van zomervoeren is zien hoe ouders hun uitgevlogen jongen naar de voederplek brengen en ze daar voeren. Jonge koolmezen, pimpelmezen, mussen, spreeuwen en grote bonte spechten zijn vaste verschijningen. Uitgevlogen jongen zien er vaak slordig uit, fladderen met hun vleugels en bedelen luid. Meestal zijn ze gezond en hebben ze geen hulp nodig. Vind je er een op de grond, kijk dan eerst van een afstand: de ouders zijn meestal vlakbij. Neem alleen contact op met een vogelopvang als een jong gewond is of duidelijk verlaten.

Welke vogels komen in de zomer naar de voederplek?

Het zomerbezoek ziet er anders uit dan in de winter. Sommige wintergasten, zoals kepen en kramsvogels, zijn vertrokken, terwijl families van standvogels juist opvallend aanwezig zijn.

Nederland en België

In de zomer komen in tuinen families van huismussen, spreeuwen, koolmezen en pimpelmezen naar de voederplek, samen met putters en, waar ze nog voorkomen, groenlingen. Grote bonte spechten brengen hun jongen in de vroege zomer vaak naar pinda- en vetvoeders. Merels en roodborsten zijn dol op meelwormen, en de Turkse tortel en de houtduif zoeken gemorst zaad op de grond. Pas uitgevlogen jongen zien er soms heel anders uit dan de ouders: jonge roodborsten missen de oranje borst nog en jonge spreeuwen zijn egaal grijsbruin. Daardoor is de zomer een goed moment om te oefenen met herkennen.

Noord-Amerika

In Noord-Amerika horen nectarvoeders voor kolibries en troepialen, halve sinaasappels en druivengelei in de zomer bij het vaste repertoire. Wilde kolibries leven alleen in Noord- en Zuid-Amerika, dus in Nederland en België heb je geen nectarvoeder nodig. Zie je hier op een zomerdag een “kolibrie” bij de bloemen, dan is dat vrijwel zeker een kolibrievlinder, een dagactieve pijlstaartvlinder.

Tropische en subtropische gebieden

In warmere streken, zoals een groot deel van Brazilië, is er geen strenge winter, dus gaat voeren daar minder om overleven en meer om plezier. Fruitvoeders met banaan, papaja of sinaasappel trekken tangaren, lijsters en suikerdiefjes. Ook daar gelden het hele jaar dezelfde hygiëneregels: kleine porties, vaak schoonmaken en vers fruit dat je weghaalt voordat het gaat gisten.

Helpt bijvoeren tijdens de rui?

Veel zangvogels vervangen in de nazomer, na het broeden, al hun veren. Veren bestaan grotendeels uit eiwit (keratine), en een volledig nieuw verenkleed aanmaken kost veel. Tijdens de rui worden vogels vaak stiller en schuwer, en hun vlucht kan iets minder efficiënt zijn terwijl nieuwe slagpennen groeien.

Wild voedsel, vooral insecten en rijpende zaden, dekt die behoefte meestal. Toch kunnen eiwitrijke hapjes zoals meelwormen en zonnebloemharten, samen met schoon badwater, vogels door deze zware periode helpen. De rui verklaart ook waarom sommige vogels, zoals merels, er in de nazomer vlekkerig of zelfs kaal op de kop uitzien. Het ziet er zorgwekkend uit, maar is meestal normaal.

Wat zijn de beste voedingsmiddelen voor vogels in de zomer?

Meer details vind je in onze gids over fruit voor vogels.

Kun je in de zomer vetbollen ophangen?

Gewone vetbollen en vetblokken worden zacht bij warmte en kunnen ranzig worden. Smeltend vet kan ook aan veren blijven kleven, wat hun isolerende en waterafstotende werking vermindert, al speelt dat vooral bij zachte, vettige producten. Kies in de zomer vetblokken die gemengd zijn met meel of andere vulstoffen om stevig te blijven, hang ze in de schaduw en vervang ze als ze zacht worden, ranzig ruiken of gaan schimmelen. Haal vetbollen ook uit de plastic netjes, waarin vogels met hun poten verstrikt kunnen raken.

Wat zijn de risico’s van voeren bij warm weer?

Bedorven zaad en schimmel

Warmte plus vocht of regen is een recept voor beschimmeld, samengeklonterd zaad. Schimmels kunnen gifstoffen zoals aflatoxinen vormen, die schadelijk zijn voor vogels. Buisvoeders verzamelen vochtig zaad onderin, en voedertafels kunnen na een onweersbui veranderen in een natte brij.

• Vul voederhuisjes alleen met wat vogels in een dag of twee opeten.
• Gebruik voederhuisjes met afvoergaatjes en voedertafels met een gaasbodem.
• Schud of tik voederhuisjes na regen en controleer op klonten.
• Bewaar zaad koel en droog in een afgesloten bak.

Ziekte

Warm weer helpt bacteriën zoals salmonella overleven, en drukte bij voederplekken in de zomer kan ziekten verspreiden. In Nederland en België heeft trichomonose de afgelopen jaren veel groenlingen getroffen, en die parasiet verspreidt zich via gedeeld voer en water. Maak voederhuisjes minstens elke twee weken schoon, en wekelijks bij warm, vochtig weer. Schrob ze, laat ze weken in een verdunde bleekoplossing (hooguit 1 deel bleek op 9 delen water), spoel goed na en laat ze volledig drogen. Zie je zieke vogels, haal de voederhuisjes dan ongeveer twee weken weg. Onze gids over voederhuisjes schoonmaken legt de stappen uit.

Wespen, bijen en mieren

Fruit en zoete etenswaren trekken in de nazomer insecten aan. Geef fruit in kleine hoeveelheden en haal restjes aan het eind van de dag weg. Smeer nooit olie of insecticide op voederhuisjes of palen, want dat kan vogels schaden.

Ratten en andere knaagdieren

Gemorst zaad trekt muizen en ratten aan, vooral bij warm weer. Gebruik voer zonder doppen, zoals zonnebloemharten, ruim op onder het voederhuisje en haal voer eventueel ‘s nachts binnen. Zie ratten weghouden bij het voederhuisje.

Vogelgriep

Vogelgriep treft vooral watervogels, roofvogels en aaseters, niet de typische tuinvogels, maar het advies verandert per periode en per regio. Volg bij een actueel advies de richtlijnen uit vogelgriep en voederhuisjes.

Is water in de zomer belangrijker dan voer?

Voor veel vogels wel. Bij heet, droog weer kan schoon water om te drinken en te badderen soorten aantrekken die nooit aan een zaadvoeder komen, zoals zwartkoppen, tuinfluiters, lijsters en grauwe vliegenvangers. Badderen helpt vogels hun veren in goede staat te houden, wat tijdens de rui belangrijk is.

• Houd het water ondiep, hooguit 3 tot 5 cm, met een ruw of aflopend oppervlak voor houvast.
• Zet het bad in de buurt van dekking, maar niet direct naast dichte struiken waar katten zich kunnen verstoppen.
• Ververs het water elke dag of om de dag om muggenlarven en algen te voorkomen.
• Schrob het bad regelmatig.

Zie onze gids over waar je een vogelbad neerzet.

Wanneer stop of pauzeer je het voeren in de zomer?

1. Je ziet zieke vogels. Haal voederhuisjes ongeveer twee weken weg en ontsmet alles.
2. Er verschijnen ratten of andere knaagdieren. Pauzeer een paar weken en ruim gemorst zaad op.
3. Je kunt niet vaak schoonmaken. Een vies voederhuisje doet in de zomer meer kwaad dan helemaal geen voederhuisje.
4. Er geldt een actueel advies over vogelgriep. Volg de richtlijnen van de overheid en de vogelorganisaties.
5. Je gaat op vakantie. Laat geen grote hoeveelheid voer achter die kan bederven. Laat de voederplek liever leeg en schoon achter.

Hoe help je vogels in de zomer zonder voederhuisje?

Voederhuisjes zijn één hulpmiddel. In het broedseizoen doet leefgebied meer voor vogels:

• Plant inheemse bomen en struiken. Zomereik, wilg, berk, meidoorn, sleedoorn en vlier dragen grote aantallen rupsen en andere insecten die ouders nodig hebben, en later in het jaar bessen.
• Gebruik geen insecticiden. Die nemen het voedsel weg waar nestjongen van afhankelijk zijn.
• Laat zaaddragende planten staan. Zonnebloemen, kaardebol, knoopkruid en inheemse grassen voeden putters en mussen in de nazomer.
• Bied nestgelegenheid. Nestkasten, dichte struiken, klimop en, waar het veilig kan, dood hout helpen allemaal.
• Houd katten in de gaten. Uitgevlogen jongen op de grond zijn bijzonder kwetsbaar.

Hoe richt je een zomerroutine in?

Een simpele routine houdt zomervoeren veilig en overzichtelijk:

1. Kies twee of drie voederplekken, geen zes. Minder voederhuisjes zijn makkelijker schoon te houden. Een zonnebloemvoeder, een vogelbad en eventueel een schaaltje meelwormen dekken de meeste zomergasten.
2. Verplaats voederhuisjes naar de halfschaduw. Schaduw vertraagt het bederven van zaad en vet en voorkomt dat metalen onderdelen te heet worden.
3. Vul ‘s ochtends, en weinig. Geef wat vogels in een dag of twee opmaken. ’s Ochtends eten de meeste vogels actief.
4. Controleer na elke bui. Gooi nat zaad weg, veeg voedertafels af en kijk of er klonten in de openingen van buisvoeders zitten.
5. Ververs water volgens een schema. Elke dag of om de dag werkt bij warm weer goed.
6. Maak wekelijks grondig schoon. Schrob en ontsmet voederhuisjes, voedertafels en baden en laat ze daarna volledig drogen.
7. Hark onder de voederplek. Ruim minstens wekelijks doppen en gevallen zaad op, zodat die niet rotten of knaagdieren lokken.

Fabels en feiten over zomervoeren

Veelgemaakte fouten bij zomervoeren

• Voederhuisjes tot de rand vullen. Grote hoeveelheden bederven voordat vogels ze opeten.
• Losse hele pinda’s of brood geven in het broedseizoen. Beide kunnen nestjongen schaden.
• Gewone vetbollen ophangen bij hitte. Ze worden zacht, worden ranzig en kunnen veren bevuilen.
• Fruit te lang laten liggen. Het gaat gisten en lokt wespen.
• De grond vergeten. Doppen en zaad onder de voederplek gaan rotten en trekken knaagdieren aan.
• Het vogelbad niet verversen. Stilstaand water wordt een broedplaats voor muggen en een verspreider van ziekten.

Snelle feiten

• Jaarrond voeren geldt met goede hygiëne algemeen als aanvaardbaar.
• De meeste nestjongen van zangvogels krijgen insecten, geen zaad.
• Putters voeren hun jongen grotendeels met zaden.
• De RSPB raadt losse hele pinda’s in het broedseizoen af.
• Trichomonose verspreidt zich via gedeeld voer en water, dus schoonmaken telt in de zomer extra.
• Wilde kolibries leven alleen in Amerika; in Europa zie je hooguit een kolibrievlinder.
• Schoon water kan soorten aantrekken die nooit aan een zaadvoeder komen.

Bronnen

• Vogelbescherming Nederland
• Natuurpunt
• Sovon Vogelonderzoek Nederland
• Royal Society for the Protection of Birds (RSPB)
• Feeding Birds FAQs (Project FeederWatch)
• Sick Birds and Bird Diseases (Project FeederWatch)